Theo Cục Thuế (Bộ Tài chính), sự bùng nổ của kinh tế số đã mở ra cơ hội xuất khẩu lớn cho người nộp thuế, đặc biệt là các tổ chức, cá nhân kinh doanh qua sàn thương mại điện tử (TMĐT). Tuy nhiên, thực tế này cũng đặt ra những thách thức chưa từng có trong kiểm soát hoàn thuế.
5 thủ đoạn gian lận tinh vi núp bóng TMĐT
Các đối tượng đã tận dụng tính ẩn danh và phi biên giới của TMĐT để xây dựng những kịch bản gian lận tinh vi. Qua thực tiễn, cơ quan quản lý đã nhận diện được 5 thủ đoạn phổ biến:
Thứ nhất: Lập hệ thống gian hàng ảo để quay vòng hóa đơn
Các đối tượng lập nhiều gian hàng trên sàn TMĐT bằng thông tin cá nhân giả hoặc thuê mướn, rồi tự đặt hàng (buff đơn ảo) với giá trị cao, thực tế không có hàng hóa hoặc chỉ là gói hàng rỗng. Qua đó, tạo doanh thu ảo để hợp thức hóa việc xuất hóa đơn GTGT đầu ra cho các công ty "ma" khác, tạo chuỗi khấu trừ thuế hoặc lập hồ sơ hoàn thuế xuất khẩu ảo.
Thứ hai: Lợi dụng mô hình bán hàng không qua kho
Các đối tượng khai báo đầu vào từ các hộ kinh doanh cá thể trên mạng xã hội, gom hóa đơn lẻ hoặc mua hóa đơn của các hộ kinh doanh này để kê khai thuế đầu vào, sau đó làm hồ sơ hoàn thuế dựa trên các "chi phí thu mua" không có thực.
Thứ ba: Lợi dụng thanh toán trung gian và ví điện tử
Tiền được chuyển vòng vèo qua nhiều tài khoản cá nhân, ví điện tử rồi quay trở lại túi chủ doanh nghiệp dưới dạng "thanh toán đơn hàng", tạo giao dịch mua bán giả đã thanh toán đầy đủ qua hệ thống tài chính.
Thứ tư: Xuất khẩu tại chỗ ảo qua kho ngoại quan TMĐT
Doanh nghiệp khai báo xuất khẩu hàng hóa cho các đối tác nước ngoài bán trên sàn TMĐT quốc tế (Amazon, eBay). Tuy nhiên, hàng thực chất vẫn nằm trong kho nội địa hoặc được tuồn ra bán lẻ không hóa đơn trên Facebook, Zalo. Bộ hồ sơ xuất khẩu vẫn được hoàn thiện để xin hoàn thuế.
Thứ năm: Giả mạo chứng từ vận chuyển
Do đơn hàng TMĐT thường nhỏ lẻ, các đối tượng gom nhiều đơn hàng ảo thành một lô hàng lớn, cấu kết với đơn vị vận chuyển làm giả chứng từ gửi hàng của các hãng chuyển phát nhanh để chứng minh "hàng đã ra khỏi Việt Nam" nhằm hoàn tất bộ hồ sơ hoàn thuế.
Điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu ra chặt chẽ hơn
Đại diện Cục Thuế cho biết, điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào đối với xuất khẩu hàng hóa qua sàn TMĐT ở nước ngoài đã được quy định chặt chẽ tại Khoản 1 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Theo đó, hồ sơ hoàn thuế hợp lệ không chỉ cần hóa đơn, mà phải chứng minh được việc đã xuất bán hàng hóa ở ngoài Việt Nam. Hồ sơ bao gồm: Hợp đồng ký với nhà quản lý sàn TMĐT để bán hàng; chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; tờ khai đã hoàn thành thủ tục hải quan; tài liệu chứng minh giao hàng cho người mua ở nước ngoài; phiếu đóng gói, vận đơn, chứng từ bảo hiểm hàng hóa (nếu có).
Chiến lược quản lý dựa trên dữ liệu
Cuộc chiến chống gian lận thuế đang chuyển dịch từ phương thức truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu. Kiểm tra chứng từ vẫn là nền tảng pháp lý bắt buộc, nhưng nếu chỉ dừng ở chứng từ thì không còn đủ để nhận diện giao dịch thật hay giả trong môi trường số. Định hướng chiến lược của ngành Thuế là thiết lập hệ sinh thái dữ liệu kết nối liên ngành: Hóa đơn điện tử (cơ quan thuế) - Dòng tiền (ngân hàng) - Vận động hàng hóa (hải quan). Hệ thống phân tích rủi ro sẽ quét toàn bộ mạng lưới giao dịch để phát hiện bất thường ngay lập tức.
Đại diện cơ quan thuế khẳng định, việc kiểm soát dữ liệu giao dịch số không nhằm gây khó dễ cho doanh nghiệp, mà để tạo ra sân chơi bình đẳng. Trong kỷ nguyên số, minh bạch là yêu cầu sống còn. Chỉ khi dòng tiền thực, hàng hóa thực và dữ liệu thực khớp lệnh, chính sách thuế mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy kinh tế bền vững.
