Thương Mại Việt - Trung Đạt Kỷ Lục Mới, Hướng Tới Cân Bằng Bền Vững
Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc đang bước vào một giai đoạn phát triển mạnh mẽ, với quy mô thương mại liên tục lập kỷ lục, dòng vốn đầu tư gia tăng nhanh chóng và sự gắn kết ngày càng sâu trong chuỗi cung ứng. Theo số liệu từ Cục Hải quan, kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng từ khoảng 171,9 tỷ USD năm 2023 lên khoảng 205 tỷ USD năm 2024, và vọt lên khoảng 256,4 tỷ USD năm 2025, tăng gần 25%. Điều này củng cố vị trí của Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đồng thời Việt Nam trở thành đối tác thương mại hàng đầu của Trung Quốc trong khối ASEAN.
Cơ Cấu Hàng Hóa Chuyển Dịch Tích Cực, Nâng Cao Giá Trị Xuất Khẩu
Trong cơ cấu thương mại, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc năm 2025 đạt khoảng 70 tỷ USD, trong khi nhập khẩu lên tới gần 186 tỷ USD. Đáng chú ý, cấu trúc hàng hóa đang có sự chuyển dịch tích cực. Việt Nam vẫn duy trì thế mạnh với các mặt hàng nông, lâm, thủy sản như sầu riêng, thanh long, chuối, cao su, sắn và sản phẩm từ sắn, đồng thời ngày càng thâm nhập sâu vào hệ thống bán lẻ và siêu thị của thị trường Trung Quốc với các tiêu chuẩn cao hơn. Sầu riêng đã trở thành mặt hàng xuất khẩu tỷ USD sau khi Việt Nam ký Nghị định thư với Trung Quốc.
Cùng với đó, tỷ trọng xuất khẩu của các mặt hàng công nghiệp chế biến như điện tử, máy móc, linh kiện đang gia tăng, phản ánh sự nâng cấp rõ rệt trong chuỗi giá trị sản phẩm của Việt Nam. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ Trung Quốc tập trung chủ yếu vào máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên phụ liệu, là những yếu tố đầu vào then chốt cho sản xuất công nghiệp, giúp các ngành xuất khẩu chủ lực như điện tử, dệt may, cơ khí duy trì năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Dòng Vốn Đầu Tư Tăng Mạnh, Chuyển Dịch Sang Công Nghệ Cao
Song song với thương mại, dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc đang trở thành điểm nhấn quan trọng, tạo ra "chương mới" trong quan hệ kinh tế hai nước. Theo Bộ Tài chính, vốn đầu tư từ Trung Quốc vào Việt Nam đạt gần 6 tỷ USD năm 2025, tăng hơn 33% và vươn lên đứng thứ hai trong các nhà đầu tư nước ngoài. Đặc biệt, dòng vốn đang dịch chuyển mạnh từ các ngành thâm dụng lao động sang lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp nền tảng.
Hàng loạt doanh nghiệp lớn của Trung Quốc đã hiện diện tại Việt Nam với các dự án quy mô lớn. Ví dụ, Foxconn, Luxshare-ICT, Pegatron, Goertek và Compal đã đầu tư hàng tỷ USD vào lĩnh vực điện tử. Riêng Luxshare-ICT đã đầu tư hơn 1,8 tỷ USD và coi Việt Nam là cứ điểm sản xuất trọng yếu trong mạng lưới toàn cầu. Hãng xe điện BYD cũng triển khai dự án sản xuất pin quy mô khoảng 130 triệu USD tại Huế, mở ra hướng hợp tác mới trong lĩnh vực xe điện và năng lượng sạch.
Triển Vọng Hợp Tác: Từ Hạ Tầng Đến Công Nghệ Xanh
Bước sang năm 2026, dù vốn đầu tư trong 3 tháng đầu năm có dấu hiệu chững lại ở mức khoảng 828 triệu USD, triển vọng hợp tác vẫn được đánh giá rất tích cực. Các lĩnh vực mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, xe điện và năng lượng xanh đang nổi lên như những trụ cột hợp tác tiềm năng, có thể tạo ra bước nhảy vọt trong thời gian tới.
Một yếu tố then chốt khác là sự gia tăng kết nối hạ tầng và logistics. Hai bên đang thúc đẩy mạnh mẽ các dự án kết nối đường sắt liên vận, như các tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Đồng Đăng - Hà Nội - Hải Phòng, hướng tới kết nối sâu hơn với mạng lưới đường sắt Trung Quốc. Việc phát triển cửa khẩu thông minh, số hóa thủ tục hải quan và xây dựng các hành lang kinh tế xuyên biên giới đang giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.
Điều Chỉnh Chiến Lược Để Bắt Kịp Thị Trường Khắt Khe
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh rằng hợp tác kinh tế - thương mại giữa hai nước đang duy trì đà tăng trưởng mạnh, với cơ cấu hàng hóa mang tính bổ trợ cao. Tuy nhiên, thị trường Trung Quốc không còn "dễ tính" như trước, mà ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần nhanh chóng cập nhật xu hướng tiêu dùng mới, tái cơ cấu sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn.
Trong thu hút đầu tư, Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp Trung Quốc chuyển dịch sang các ngành công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, bao gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng tái tạo, kinh tế xanh và kinh tế số. Sự hợp tác này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cả hai quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và dịch chuyển sản xuất.
