Chi tiêu cho các nhà máy điện chạy bằng than và khí đốt tại Mỹ dự kiến chạm mốc 50 tỷ USD trong năm nay, cao hơn Trung Quốc khoảng 3 tỷ USD, theo số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) do tờ Financial Times thu thập. Đây là lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ Mỹ vượt Trung Quốc về đầu tư năng lượng hóa thạch, bất chấp các cam kết chuyển dịch xanh toàn cầu.
Cơn khát điện từ AI thúc đẩy đặt hàng tuabin khí
Nguyên nhân chính đến từ nhu cầu điện năng khổng lồ của các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI). Một trung tâm dữ liệu AI hiện đại cần từ 1 GW đến vài GW điện năng để vận hành, tương đương mức tiêu thụ của một thành phố lớn tại phương Tây. Chỉ riêng quý I/2026, các khách hàng Mỹ đã đặt mua lượng tuabin khí với tổng công suất lên tới 20 GW.
Phần lớn các tuabin này được triển khai theo hình thức phát điện độc lập "sau công tơ" (behind the meter), cho phép các doanh nghiệp công nghệ Mỹ tự sản xuất nguồn điện riêng nhằm vận hành hệ thống một cách chủ động, tránh làm quá tải lưới điện quốc gia. Các gã khổng lồ công nghệ như Alphabet, Amazon và Meta Platforms đang ráo riết gom hàng, khiến các nhà sản xuất thiết bị hàng đầu như Siemens hay GE Vernova rơi vào tình trạng quá tải. Trong báo cáo kết quả kinh doanh quý I, GE Vernova tiết lộ lượng đơn hàng tồn đọng của hãng đã chạm ngưỡng kỷ lục 18 tỷ USD.
Chính sách của Trump và tác động đến năng lượng sạch
Đà tăng trưởng đầu tư vào năng lượng hóa thạch diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump tích cực dỡ bỏ các quy định về khí hậu và cắt giảm các gói ưu đãi năng lượng sạch. Giới chuyên gia cảnh báo các chính sách này đang làm giảm đáng kể tốc độ phi carbon hóa tại Mỹ. Tuy nhiên, nhờ lợi thế nguồn cung khí đốt nội địa dồi dào, tuabin khí vẫn trở thành lựa chọn tối ưu để tăng tốc công suất và hỗ trợ ổn định lưới điện trước sự trồi sụt của các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió.
Áp lực khan hiếm đã đẩy chi phí đầu tư cho giải pháp này từ mức 800 USD/kWh lên tới hơn 2.500 USD/kWh. Song song đó, số liệu từ Đánh giá Thống kê Năng lượng Thế giới của Energy Institute cũng chỉ ra mức tiêu thụ than tại Mỹ đã tăng 10% trong năm 2025. Nguyên nhân do giá khí đốt từng tăng vọt 50% trước áp lực xung đột Trung Đông đã biến than đá thành một lựa chọn kinh tế hơn, và xu hướng này vẫn đang tiếp diễn.
Trung Quốc vẫn duy trì đầu tư than nhưng đẩy mạnh năng lượng tái tạo
Ở bên kia bán cầu, Trung Quốc vẫn duy trì dòng vốn đầu tư vào các nhà máy điện than, nhưng chi phí xây dựng nội địa rẻ hơn rất nhiều so với việc vận hành hệ thống tuabin khí đắt đỏ tại Mỹ. Đồng thời, Bắc Kinh vẫn tăng tốc triển khai năng lượng tái tạo với tốc độ đáng kinh ngạc. Tính đến cuối năm 2025, Trung Quốc đã sở hữu khoảng 1,2 TW tổng công suất điện mặt trời, chiếm một nửa sản lượng của toàn thế giới và bổ sung lượng năng lượng sạch hàng năm lớn hơn tổng công suất của hầu hết quốc gia khác cộng lại.
Dẫu vậy, bức tranh chung của ngành năng lượng toàn cầu vẫn chưa thể thoát ly hoàn toàn khỏi năng lượng truyền thống khi nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm hơn 4/5 tổng nguồn cung, khiến lượng phát thải carbon tăng 1,1% trong năm 2025. Ông Nick Wayth, Giám đốc điều hành của Energy Institute, nhận định dù ngành điện đã có "những chuyển dịch thay thế đáng khích lệ", áp lực an ninh năng lượng gay gắt và lượng phát thải liên tục tăng đòi hỏi thế giới phải đẩy mạnh hơn nữa hiệu suất, điện khí hóa và đầu tư vào các công nghệ sạch cốt lõi.
