Cuộc tấn công Mỹ - Israel vào Iran làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu
Theo CNBC, cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran – một thành viên quan trọng của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) – đang làm dấy lên mối lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu tại khu vực Trung Đông. Kịch bản xấu nhất có thể đẩy nền kinh tế toàn cầu vào tình trạng suy thoái nghiêm trọng.
Vai trò chiến lược của Iran và Eo biển Hormuz
Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC, với sản lượng đạt hơn 3 triệu thùng mỗi ngày tính đến tháng 1. Quốc gia này sở hữu đường bờ biển giáp với Eo biển Hormuz – một tuyến hàng hải then chốt đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu. Theo dữ liệu từ hãng tư vấn năng lượng Kpler, năm 2025, hơn 14 triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển qua eo biển này, chiếm khoảng một phần ba tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển trên toàn thế giới.
Khoảng ba phần tư lượng dầu này được xuất khẩu sang các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đặc biệt, Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới – nhập khẩu một nửa lượng dầu thô thông qua tuyến đường này. Việc đóng cửa Eo biển Hormuz kéo dài chắc chắn sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu, theo nhận định của ông Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng dưới thời Tổng thống George W. Bush.
Phản ứng của thị trường và dự báo giá dầu
Ông McNally, hiện là nhà sáng lập và Chủ tịch của Rapidan Energy, cho rằng thị trường dầu mỏ trong thời gian dài đã xem nhẹ rủi ro gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông. Giới giao dịch đang đánh giá thấp nguy cơ mà các biện pháp trả đũa của Iran có thể gây ra. Ông dự đoán giá dầu thô kỳ hạn có thể tăng thêm từ 5 đến 7 USD mỗi thùng khi thị trường mở cửa giao dịch vào lúc 18h (giờ ET) ngày Chủ nhật, khi nhà đầu tư bắt đầu phản ánh yếu tố rủi ro vào giá.
Trong phiên giao dịch ngày thứ Sáu, giá dầu Brent đã chốt ở mức 72,48 USD mỗi thùng, tăng 1,73 USD (tương đương 2,45%), trong khi dầu thô WTI của Mỹ đạt 67,02 USD mỗi thùng, tăng 1,81 USD (2,78%). Ông McNally cảnh báo rằng Iran có thể tìm cách gây sức ép với Tổng thống Donald Trump bằng việc khiến Eo biển Hormuz trở nên không an toàn đối với hoạt động vận tải thương mại, qua đó có khả năng đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD mỗi thùng.
Tác động đến nguồn cung và các biện pháp đối phó
Theo ông Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, trong ngày có hơn 20 triệu thùng dầu đã được xếp hàng để xuất khẩu từ vùng Vịnh, bao gồm Saudi Arabia, Iraq, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Kuwait và Qatar. Một số tàu chở dầu được ghi nhận đã thay đổi lộ trình để tránh đi qua eo biển. Ông McNally nhấn mạnh rằng phần lớn công suất dự phòng dầu mỏ của thế giới tập trung tại các quốc gia vùng Vịnh và sẽ không thể tiếp cận thị trường nếu eo biển bị đóng, do không thể vận chuyển qua tuyến này.
Khoảng 20% xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu – chủ yếu từ Qatar – cũng đi qua Eo biển Hormuz và khó có thể được thay thế trong trường hợp gián đoạn. Khi nhận thấy tuyến vận tải này bị ảnh hưởng, các quốc gia nhập khẩu lớn tại châu Á có thể tăng cường tích trữ dầu và khí đốt, làm gia tăng cạnh tranh mua hàng trên thị trường.
Phân tích từ các chuyên gia và kịch bản khả thi
Theo phân tích, giá dầu có thể phải tăng lên mức đủ cao để làm suy giảm nhu cầu, từ đó cân bằng lại cung – cầu. Nhu cầu dầu mỏ hiện không đủ linh hoạt để điều chỉnh nhanh trước cú sốc nguồn cung. Chỉ một phần nhỏ lượng dầu đi qua Eo biển Hormuz có thể được chuyển hướng, với Saudi Arabia có đường ống dẫn dầu chạy từ phía Đông sang bờ Tây giáp Biển Đỏ, và UAE sở hữu đường ống kết nối tại Vịnh Oman, giúp tránh Eo biển Hormuz.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết nước này đã phóng tên lửa vào các căn cứ của Mỹ tại Qatar, Kuwait, UAE và Bahrain. Theo Tom Kloza, lãnh đạo công ty tư vấn Kloza Advisors, các cuộc tấn công này có thể ảnh hưởng đến lưu thông qua Eo biển Hormuz. Ông cho rằng các động thái của Iran tại khu vực Vịnh Ba Tư có thể khiến các công ty bảo hiểm tăng mạnh phí bảo hiểm đối với tàu chở dầu đi qua eo biển, hoặc từ chối bảo lãnh cho các chuyến vận tải qua tuyến này.
Khả năng can thiệp từ chính quyền Mỹ và giới hạn
Theo ông Kevin Book, Giám đốc nghiên cứu tại ClearView Energy Partners, trong trường hợp giá dầu tăng mạnh, chính quyền Mỹ có thể sử dụng Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR). Dữ liệu từ Bộ Năng lượng Mỹ cho biết, kho dự trữ này hiện còn khoảng 415 triệu thùng. Tuy nhiên, ông Book lưu ý rằng trong các cuộc khủng hoảng nguồn cung, yếu tố thời gian và quy mô đóng vai trò quyết định.
Nhưng chúng tôi xin nhắc lại: trong các cuộc khủng hoảng nguồn cung, thời gian rất quan trọng. Quy mô cũng vậy, ông Book viết trong một bản ghi chú hôm thứ Bảy. Một cuộc khủng hoảng toàn diện ở eo biển Hormuz có thể vượt quá khả năng bù đắp của kho dự trữ chiến lược ở Mỹ và các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
