Chuyên gia phân tích lợi thế của Việt Nam trước chính sách thuế mới của Mỹ
Theo Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc nghiên cứu chính sách vĩ mô tại Trung tâm Green-X thuộc Đại học VinUni, chính sách thuế quan mới của Mỹ đang mở ra những cơ hội đáng kể cho nền kinh tế Việt Nam. Ông nhấn mạnh rằng việc áp dụng mức thuế cào bằng 10% trên toàn cầu, với ngoại lệ cho Mexico và Canada, đã tạo ra một "sân chơi phẳng" ở khu vực châu Á. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam không bị mất đi lợi thế so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong khu vực Đông Nam Á, mà ngược lại, vị thế của quốc gia này còn được củng cố và nâng cao.
Lợi thế cạnh tranh được gia tăng
Trong quá khứ, Việt Nam từng phải đối mặt với mức thuế xuất khẩu vào Mỹ lên đến 20%, đưa quốc gia này vào danh sách 20 nước chịu thuế cao nhất. Tuy nhiên, bất chấp rào cản này, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Mỹ vẫn duy trì mức tăng trưởng ấn tượng, vượt trên 20%. Với việc mức thuế mới được giảm xuống, lợi thế của Việt Nam đã tăng lên đáng kể, đặc biệt là khi so sánh với các đối thủ trước đây được hưởng mức thuế dưới 20%.
Ngoài ra, Việt Nam cũng được hưởng lợi từ chiến lược "Trung Quốc + 1" đang ngày càng phổ biến. Trong khi hàng hóa từ Trung Quốc vào Mỹ phải chịu nhiều loại thuế cao, bao gồm thuế ưu đãi tối huệ quốc MFN cộng thêm 10%, cùng với thuế trừng phạt theo Điều khoản 301 của Luật Thương mại năm 1974 (dao động từ 7,5% đến 100% tùy mặt hàng) và Thuế An ninh quốc gia theo Điều khoản 232 (áp dụng 25% cho thép và nhôm), thì phần lớn hàng hóa Việt Nam chỉ phải chịu thuế MFN cộng với 10%.
Điều này dẫn đến một sự chênh lệch đáng kể: một sản phẩm linh kiện công nghiệp hoặc điện tử từ Trung Quốc có thể phải đối mặt với mức thuế tổng cộng lên tới 40% - 50%, thậm chí vượt quá 100%, trong khi hàng Việt Nam được hưởng mức thuế thấp hơn nhiều. Sự khác biệt này không chỉ củng cố lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong việc định vị chuỗi cung ứng toàn cầu mà còn mở ra dư địa rộng lớn để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và giành lấy thị phần từ các đối thủ lớn.
Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt
Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ có 150 ngày để điều tra và mở rộng danh mục áp dụng Điều khoản 301, các doanh nghiệp Việt Nam cần hành động nhanh chóng để tận dụng cơ hội này. Theo TS Nguyễn Tú Anh, việc tiếp cận ngay lập tức với các đối tác ở Mỹ để bàn bạc kế hoạch hợp tác cả ngắn hạn và dài hạn là vô cùng quan trọng.
Ông cũng khuyến nghị doanh nghiệp nên tận dụng tối đa lợi thế từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) để đẩy mạnh xuất khẩu và hợp tác đầu tư với Canada và Mexico. Hai thị trường này được xem là bàn đạp quan trọng trước khi tiến vào thị trường Mỹ. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng phải sẵn sàng đối mặt với các hàng rào phi thuế quan mới có thể được Mỹ dựng lên, đặc biệt là yêu cầu minh bạch trong việc chứng minh xuất xứ hàng hóa.
Yêu cầu phát triển hệ sinh thái công nghiệp
Để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh, TS Nguyễn Tú Anh nhấn mạnh rằng Việt Nam không thể cạnh tranh hiệu quả với Trung Quốc nếu không xây dựng được một hệ sinh thái công nghiệp chế biến chế tạo có tính chuyên môn hóa cao. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp trong nước phải đẩy mạnh liên kết dọc và hình thành các cụm liên kết ngành (industrial clusters).
Ông chỉ ra rằng các khu vực như tam giác Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và TP.HCM - Đồng Nai - Cần Thơ là những địa điểm có tiềm năng lớn để phát triển các cụm liên kết ngành này. Đặc biệt, việc tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc để nâng cao tỉ lệ nội địa hóa là cần thiết, vì đây có thể là thời điểm thích hợp để Trung Quốc chấp nhận chia sẻ công nghệ nhằm duy trì năng lực cạnh tranh xuất khẩu.
Kỳ vọng từ doanh nghiệp xuất khẩu
Chính sách thuế tạm thời 10% của Mỹ đang được các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đón nhận với sự lạc quan. Nhiều doanh nghiệp kỳ vọng rằng chính sách này sẽ mở ra cơ hội để tìm kiếm thêm nhiều đơn hàng mới từ thị trường Mỹ, góp phần thúc đẩy tăng trưởng thương mại và đầu tư trong thời gian tới.
