Sự Phụ Thuộc Của Trung Quốc Vào Coban Congo: Gót Chân Achilles Trong Chuỗi Cung Ứng
Sự thống trị của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng toàn cầu không phải là tuyệt đối như nhiều người vẫn lầm tưởng. Coban, một kim loại thiết yếu cho sản xuất pin, là một minh chứng rõ ràng cho điều này. Theo số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc chiếm tới 78% sản lượng coban tinh chế toàn cầu vào năm 2024. Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng này là một thực tế đáng lo ngại: nước này thiếu hụt nghiêm trọng năng lực khai thác trong nước, khiến họ phải phụ thuộc phần lớn vào việc nhập khẩu nguyên liệu thô từ bên ngoài.
Điểm Nghẽn Từ Cộng Hòa Dân Chủ Congo
Sự phụ thuộc đó đã bị phơi bày một cách rõ rệt khi Cộng hòa Dân chủ Congo, nguồn cung cấp các sản phẩm coban trung gian lớn nhất cho các nhà chế biến Trung Quốc, quyết định áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ. Congo đã chính thức đình chỉ xuất khẩu coban vào tháng 2 năm ngoái và sau đó thiết lập một hệ thống hạn ngạch xuất khẩu vào tháng 10. Hậu quả là, các lô hàng coban sang Trung Quốc gần như ngừng hẳn trong quý IV năm ngoái, dẫn đến tình trạng giá cả nội địa tăng vọt do cuộc chạy đua tìm kiếm nguồn cung thay thế.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Congo bao gồm việc đặt hạn ngạch xuất khẩu ở mức 18.125 tấn cho quý IV năm 2025 và 96.600 tấn cho cả năm nay, trong đó có phân bổ 10% cho mục đích chiến lược. Tuy nhiên, việc triển khai chậm trễ cơ chế mới này đã khiến hoạt động xuất khẩu gần như tê liệt hoàn toàn trong ba tháng cuối cùng của năm ngoái. Theo báo cáo từ công ty tư vấn Benchmark Mineral Intelligence (BMI), chiếc xe tải đầu tiên chở coban chỉ mới rời khỏi Congo vào tháng 1 năm nay. Mặc dù các nhà khai thác được phép chuyển hạn ngạch từ quý IV/2025 sang năm nay, nhưng do thời gian vận chuyển thường kéo dài khoảng ba tháng để đến Trung Quốc, nước này đang phải đối mặt với một giai đoạn thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng.
Áp Lực Giá Cả Và Nguồn Cung Thay Thế
Giá coban tinh chế giao dịch trên sàn CME đã tăng mạnh từ mức 10 USD/pound đầu năm 2025 lên 25 USD/pound nhờ vào các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Congo. Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ dừng lại ở đó. Các sản phẩm trung gian như hydroxide coban từ Congo được định giá dựa trên hàm lượng coban, và tỷ lệ "payable" - phần giá kim loại được thanh toán - đã tăng từ khoảng 55% lên mức kỷ lục 100% vào tháng 2. Áp lực nguồn cung đã buộc người mua phải chuyển hướng sang lượng coban kim loại dự trữ tại Sở giao dịch Thép không gỉ Vô Tích, trung tâm giao dịch coban hàng đầu của Trung Quốc. Hơn 3.250 tấn coban kim loại, tương đương 37% lượng tồn kho trên sàn, đã được rút khỏi các kho đăng ký tại Vô Tích vào cuối tháng 1.
Vấn đề cốt lõi của Trung Quốc là họ có rất ít nguồn cung thay thế cho coban từ Congo. Nguồn chính khác là Indonesia, nơi coban được khai thác như một sản phẩm phụ của nickel. Tuy nhiên, ngay cả khi sản lượng từ Indonesia có tăng trong năm nay, BMI nhận định rằng vẫn không đủ để bù đắp khoảng trống do xuất khẩu từ Congo bị hạn chế.
Cạnh Tranh Gia Tăng Và Chiến Lược Của Mỹ
Trung Quốc từng là nhà khai thác chi phối tại Congo, thu mua cả nguyên liệu đồng và coban cho các nhà máy luyện kim và tinh chế trong nước. Nhưng tình hình đang thay đổi nhanh chóng. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu coban là một phần trong quá trình tái cơ cấu ngành khoáng sản của Congo, nhằm giúp nước này thu được nhiều lợi ích hơn từ tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời, Mỹ đã hỗ trợ làm trung gian cho một thỏa thuận hòa bình giữa Kinshasa và Rwanda để chấm dứt xung đột ở miền đông Congo, mở đường cho đầu tư của Mỹ vào khu vực này.
Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ đã công bố kế hoạnh vào tháng 12 nhằm góp vốn vào một liên doanh mới để tiếp thị phần sở hữu đồng và coban của chính phủ Congo, trong đó người mua Mỹ được hưởng quyền ưu tiên. Trọng tâm trong chính sách của Mỹ tại Trung Phi là phát triển tuyến đường sắt mới nối Congo với cảng Lobito của Angola, một hành lang chiến lược cạnh tranh trực tiếp với tuyến đường sắt do Trung Quốc hậu thuẫn nối tới Dar es Salaam của Tanzania. Người mua coban Trung Quốc hiện không chỉ phải đối mặt với lượng nhập khẩu giảm từ Congo mà còn với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt đối với nguồn khai thác còn lại.
Gót Chân Achilles Trong Chuỗi Cung Ứng
Khai thác mỏ được xem là "gót chân Achilles" của Trung Quốc khi nói đến việc kiểm soát chuỗi coban toàn cầu. Điều này cũng đúng với nhiều khoáng sản quan trọng khác, kể cả đất hiếm. Mặc dù là nước khai thác đất hiếm lớn nhất thế giới, Trung Quốc vẫn chưa thể hoàn toàn tự chủ, buộc phải nhập khẩu nguyên liệu từ Myanmar để sản xuất các nguyên tố đất hiếm nặng như dysprosium và terbium. Khi nhu cầu nguyên liệu của Trung Quốc tiếp tục tăng cao, nước này sẽ ngày càng phụ thuộc vào các bên thứ ba trong việc cung cấp đầu vào khai thác. Và sự phụ thuộc đó đang trở thành một vấn đề ngày càng lớn, điều mà các nhà nhập khẩu coban Trung Quốc đang dần nhận ra một cách rõ rệt.
