Châu Âu trở thành khán giả bất đắc dĩ trước chiến dịch không kích Iran của ông Trump
Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định phát động chiến dịch không kích nhằm vào Iran, các đồng minh châu Âu một lần nữa rơi vào thế đứng ngoài cuộc chơi. Bị gạt khỏi quá trình hoạch định một cuộc xung đột có tác động trực tiếp đến an ninh của mình, các nhà lãnh đạo châu Âu buộc phải thích nghi với thực tế mới: họ chỉ còn là những "khán giả" trong một trật tự do Washington định đoạt.
Phản ứng rời rạc và dè dặt từ châu Âu
Trong khi những máy bay chiến đấu Mỹ và Israel liên tục dội bom các thành phố Iran, phản ứng từ châu Âu tỏ ra rời rạc và dè dặt. Tuyên bố của họ pha trộn giữa sự ủng hộ có điều kiện và những lời kêu gọi quay lại bàn đàm phán. Điều này phản ánh sự lúng túng khi phải ứng xử với một nước Mỹ ngày càng tách rời khỏi các chuẩn mực và luật lệ hậu Thế chiến II.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho rằng ông Trump đang làm điều mà châu Âu không thể tự mình thực hiện. Trong khi đó, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez thẳng thừng bác bỏ các cuộc không kích, coi đây là hành động làm gia tăng bất ổn. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tìm cách chuyển trọng tâm sang nỗ lực bảo vệ Ukraine của châu Âu.
Thế giới của ông Trump và sự thích nghi bắt buộc
Theo ông Vali R. Nasr, giáo sư tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp thuộc Đại học Johns Hopkins, châu Âu vốn luôn tự xem mình là người bảo vệ trật tự tự do. Tuy nhiên, phản ứng trước chiến sự ở Gaza và nay là các cuộc oanh kích Iran cho thấy sự thiếu nhất quán trong lập trường của họ.
Việc châu Âu không kiểm soát được thông điệp của mình không phải điều bất ngờ. Từ các chính sách thuế quan thất thường đến những chiến dịch quân sự không xác định điểm dừng, các đồng minh của Mỹ dần nhận ra rằng đây là "thế giới của ông Trump", và họ chỉ có thể thích nghi.
Hành động đơn phương không cần hậu thuẫn quốc tế
Từ vụ hạ sát lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei, cho tới việc bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro hồi tháng 1, ông Trump hành động mà không tìm kiếm sự hậu thuẫn quốc tế, không cần "tem bảo chứng" của Liên Hợp Quốc hay cơ sở pháp lý đa phương.
Cựu Đại sứ Anh tại Washington Kim Darroch nhận xét rằng dường như ông Trump thậm chí không nghĩ tới việc tham vấn châu Âu. "Nước Mỹ trên hết giờ đây đồng nghĩa với nước Mỹ đơn độc", ông nói.
Thế lưỡng nan và những phản ứng trái chiều
Ở một khía cạnh khác, việc ông Trump phớt lờ châu Âu cũng giúp các nhà lãnh đạo lục địa này tránh thế khó xử. Nếu Washington yêu cầu họ ủng hộ các cuộc tấn công Iran, nhiều khả năng họ sẽ buộc phải từ chối, qua đó đào sâu thêm rạn nứt xuyên Đại Tây Dương.
Dù nhấn mạnh không tham gia trực tiếp vào chiến dịch, nhiều nước châu Âu vẫn đồng thuận với hai mục tiêu được Washington nêu ra: ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và làm suy yếu năng lực tên lửa - vốn có thể vươn tới châu Âu. Một số quan chức thậm chí công khai hoan nghênh việc loại bỏ lãnh tụ tối cao Iran.
Thậm chí, người phát ngôn Chính phủ Pháp Maud Bregeon gọi ông Khamenei là "nhà độc tài", chịu trách nhiệm cho cái chết của hàng nghìn dân thường và đàn áp phụ nữ, các nhóm thiểu số. "Chúng tôi chỉ có thể hài lòng trước cái chết của ông ta", bà nói.
Nguy cơ leo thang và những động thái phòng thủ
Giữa lo ngại leo thang ở Trung Đông, ông Macron đồng thời thúc đẩy chiến dịch tại Biển Bắc, nơi trực thăng hải quân Pháp đổ bộ lực lượng Bỉ lên một tàu chở dầu Nga - động thái được ông mô tả là "đòn giáng mạnh" vào "hạm đội bóng tối" tài trợ cho chiến sự Ukraine.
Ông Macron cũng giữ kế hoạch phát biểu về răn đe hạt nhân của Pháp tại một căn cứ tàu ngầm ở Brittany, nhằm nhấn mạnh giá trị của năng lực quân sự độc lập trong thời kỳ bất ổn.
Phân tích và dự báo cho tương lai
Theo ông Nasr, sự lúng túng của châu Âu bắt nguồn từ thế lưỡng nan: nếu ủng hộ nguyên tắc Mỹ và Israel có thể ném bom bất kỳ ai họ muốn, họ khó có thể quay sang khẳng định nguyên tắc đó không áp dụng với Ukraine, hay những điểm nóng khác trong tương lai.
Trong khi nhiều lãnh đạo châu Âu chật vật tìm cách phản ứng trước ông Trump, một số nhà lãnh đạo khác lại có thể tận dụng thời cơ. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã hai lần thuyết phục được Mỹ hậu thuẫn chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.
