Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang: Đòn tấn công mới và thách thức hạt nhân
Như đã tuyên bố trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục thực hiện các hành động quân sự mạnh mẽ nhằm vào Iran. Vào ngày 3.4, Mỹ đã tấn công và đánh sập hoàn toàn cây cầu lớn nhất của Iran, một động thái được xem như phần mở rộng của chiến dịch leo thang căng thẳng. Chủ nhân Nhà Trắng không chỉ cảnh báo sẽ còn nhiều diễn biến phức tạp hơn nữa mà còn đe dọa trực tiếp hủy diệt các nhà máy điện của đối phương, làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột toàn diện.
Iran tuyên bố bắn rơi máy bay Mỹ và phản ứng từ hai phía
Ngược lại, phía Iran cũng không chịu khuất phục. Hãng thông tấn Tasnim dẫn thông báo từ Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vào cùng ngày tuyên bố đã bắn rơi thêm một máy bay tiêm kích thế hệ 5 tàng hình F-35 của Mỹ. Tasnim đã đăng tải nhiều hình ảnh được cho là chụp các mảnh vỡ của máy bay, tạo nên làn sóng tranh cãi trong dư luận. Tuy nhiên, giới phân tích quân sự nghi ngờ rằng những hình ảnh này có thể thuộc về dòng chiến đấu cơ F-15, chứ không phải F-35 như tuyên bố. Đến thời điểm hiện tại, phía Mỹ vẫn chưa lên tiếng phản hồi chính thức về thông tin này, để lại nhiều câu hỏi về tính xác thực của sự kiện.
Phân tích từ chuyên gia: Tổng thống Trump cần lối thoát nhanh
Giữa bối cảnh chiến sự tiếp tục leo thang, hai chuyên gia Heather Williams và Joseph Rodgers từ Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) của Mỹ đã đưa ra nhận định sâu sắc. Họ cho rằng Tổng thống Trump thực tế cần một lối thoát nhanh chóng và giữ thể diện để giải quyết vấn đề hạt nhân, nếu muốn đạt được các mục tiêu đã nêu trong bài phát biểu ngày 1.4. Điều này phản ánh áp lực ngày càng lớn mà chính quyền Mỹ đang phải đối mặt trong việc kiểm soát tình hình.
Cây cầu ở Iran bị Mỹ đánh phá vào ngày 3.4 đã trở thành biểu tượng cho sự leo thang mới nhất. Quay lại tháng 6.2025, Mỹ và Israel từng tiến hành chiến dịch quân sự "Búa nửa đêm" và "Sư tử trỗi dậy" nhằm tấn công các cơ sở hạt nhân Fordow và Isfahan của Iran. Sau cuộc tấn công đó, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tự tin tuyên bố "tham vọng hạt nhân của Iran đã bị xóa sổ". Tuy nhiên, thực tế cho thấy cuộc tấn công chỉ phá hủy một số máy ly tâm, thiết bị và cơ sở vật chất, trong khi các chi tiết quan trọng về chương trình hạt nhân vẫn chưa rõ bị thiệt hại đến mức nào.
Thách thức từ kho dự trữ uranium và năng lực hạt nhân của Iran
Một trong những vấn đề then chốt là kho dự trữ uranium được cho là đã làm giàu đến 60% của Iran đang ở đâu. Theo Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi phát biểu vào ngày 9.3, kho dự trữ hạt nhân này đang nằm tại hai địa điểm: khu phức hợp đường hầm ngầm Isfahan và Natanz. Điều này làm dấy lên lo ngại về khả năng Iran vẫn duy trì được năng lực hạt nhân đáng kể.
Liên quan đến vấn đề này, câu hỏi về tình trạng thiết bị hạt nhân và chuyên môn của Iran cũng được đặt ra. Sau chiến dịch "Sư tử trỗi dậy", đại diện Israel tiết lộ nước này đã ám sát 14 nhà khoa học hàng đầu của Iran và tấn công các cơ sở sản xuất máy ly tâm trên khắp đất nước. Nhưng dường như Iran vẫn duy trì một số năng lực hạt nhân, bao gồm việc vận hành các lò phản ứng nghiên cứu và điện hạt nhân. Ngoài ra, có khả năng các máy ly tâm khác đã được cất giữ thành công ở các cơ sở ngầm để tiếp tục chương trình hạt nhân bí mật.
Ba lựa chọn quân sự của Tổng thống Trump
Nhiều thông tin gần đây cho thấy Tổng thống Trump đang xem xét triển khai quân đội để chiếm giữ hoặc phá hủy kho dự trữ 440,9 kg uranium làm giàu 60% của Iran. Nếu lựa chọn giải pháp quân sự, ông Trump có thể có ba phương án chính.
Thứ nhất, Lầu Năm Góc có thể tiến hành một chiến dịch không kích kéo dài nhằm phá hủy các cơ sở ngầm. Đây là lựa chọn ít rủi ro nhất về mặt chính trị vì không sử dụng lực lượng mặt đất, nhưng cũng là phương án khó thành công nhất. Trong chiến dịch "Búa nửa đêm" hồi tháng 6.2025, Mỹ đã dùng vũ khí "phá boongke", nhưng kết quả chỉ khiến vật liệu hạt nhân của Iran bị vùi lấp dưới đất chứ không bị phá hủy hoàn toàn. Với lựa chọn này, sau tấn công, Mỹ và Israel sẽ phải liên tục theo dõi các địa điểm bị tấn công và sẵn sàng tiếp tục tấn công nếu Iran tìm cách phục hồi cơ sở.
Thứ hai, tiến hành đột kích các cơ sở mục tiêu để phá hủy vật liệu cùng thiết bị từ bên trong. Phương án này đòi hỏi một lực lượng viễn chinh lớn để bảo vệ vành đai xung quanh, các đội phá hủy để phá vỡ lối vào đường hầm bị chôn vùi, và các đội phá hủy cơ sở. Mỗi nhân lực đều phải trang bị thiết bị chuyên dụng. Khi cho nổ từ bên trong, Iran khó có thể phục hồi vật liệu hạt nhân, nhưng không có gì đảm bảo rằng tất cả vật liệu phân hạch đã bị phá hủy nếu không có kiểm chứng hiệu quả.
Thứ ba, tấn công phá vỡ các lối vào đường hầm, xác định và loại bỏ vật liệu hạt nhân, rồi vận chuyển ra khỏi Iran. Để thực hiện điều này, Mỹ cần huy động lực lượng khổng lồ cả binh sĩ chiến đấu lẫn hậu cần, triển khai máy bay vận chuyển hàng hóa và nhiều phương tiện cần thiết. Chiến dịch như vậy được các chuyên gia quân sự mô tả là "đặc biệt phức tạp nhất trong lịch sử" và đầy rủi ro.
Tất nhiên, vẫn có thể có những giải pháp ngoại giao, nhưng chúng không hề dễ dàng. Sau những gì đã xảy ra, thể chế cầm quyền Iran nhiều khả năng càng quyết tâm sở hữu vũ khí hạt nhân để phòng ngừa rủi ro trong tương lai.
Xáo trộn nội các Mỹ trong bối cảnh căng thẳng
Rạng sáng ngày 3.4 theo giờ Việt Nam, Tổng thống Trump thông báo thay thế Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi, với Thứ trưởng Todd Blanche của bộ này sẽ nắm quyền tạm thời. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump đã dành lời khen ngợi cho bà Bondi và cho biết bà sẽ chuyển sang một công việc mới trong khu vực tư nhân.
Ngay sau thông tin này, tờ Politico có bài viết tiết lộ Tổng thống Trump đang cân nhắc thay đổi thêm một số nhân sự trong nội các Mỹ. Tờ báo dẫn lời các quan chức thạo tin nêu rõ rằng chủ nhân Nhà Trắng đang không hài lòng về Bộ trưởng Lao động Lori Chavez-DeRemer và Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick. Người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers khẳng định cả hai vị bộ trưởng này đều nhận được sự ủng hộ hoàn toàn của Tổng thống Trump, nhưng ông Trump chưa ra quyết định cuối cùng.
Truyền thông Mỹ cho hay động thái thay đổi nội các vào thời điểm này có thể giúp chính phủ và đảng Cộng hòa phần nào giành được sự ủng hộ của cử tri trong các vấn đề quan trọng, đặc biệt trong thời điểm trước cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ. Trước đó, vào tháng 3, Bộ trưởng An ninh nội địa Mỹ Kristi Noem là người mất chức đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Liên quan đến những thay đổi nhân sự chính phủ Mỹ, Lầu Năm Góc vừa xác nhận Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ Randy George đã từ chức. The Guardian cho hay Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth trước đó đã đề nghị tướng George từ chức ngay lập tức.
