Đàm phán Mỹ - Iran: Tiếp tục đối thoại trong bối cảnh căng thẳng chưa hạ nhiệt
Các vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran đang được nối lại tại Islamabad, Pakistan, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau khi vòng đàm phán đầu tiên kéo dài 21 giờ kết thúc mà không đạt được kết quả cụ thể.
Theo thông tin từ South China Morning Post (SCMP) ngày 14/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đã nhận được tín hiệu từ Tehran về mong muốn tiếp tục đàm phán. Điều này làm dấy lên kỳ vọng về một tiến trình ngoại giao chưa bị đứt gãy hoàn toàn, dù triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn còn rất hạn chế.
Nguyên nhân thất bại và khoảng cách chiến lược
Ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran và là người đứng đầu đoàn đàm phán của nước này, cho rằng nguyên nhân chính khiến vòng đàm phán đầu tiên thất bại là do Washington không tạo được niềm tin với Tehran. Ở chiều ngược lại, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance nhấn mạnh Iran chưa đưa ra cam kết mang tính nền tảng về việc không phát triển vũ khí hạt nhân.
Khoảng cách này phản ánh sự khác biệt cốt lõi về mục tiêu chiến lược giữa hai bên, khiến tiến trình đàm phán trở nên mong manh và dễ đổ vỡ. Các chuyên gia nhận định vòng đàm phán đầu tiên chủ yếu mang tính thăm dò, là giai đoạn hai bên kiểm tra giới hạn của nhau.
Phân tích từ các chuyên gia quốc tế
Ông Li Weijian của Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải cho rằng các yêu cầu ban đầu thường được đưa ra ở mức cao để xác định “lằn ranh đỏ”. Theo ông, khoảng thời gian giữa các vòng đàm phán sẽ cho phép mỗi bên điều chỉnh chiến thuật và kỳ vọng, qua đó duy trì động lực đối thoại trong ngắn hạn.
Cùng quan điểm, bà Zhang Chuchu, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông của Đại học Phúc Đán, nhận định tình hình có xu hướng hạ nhiệt thận trọng trong ngắn hạn, khi cả hai bên đều không sẵn sàng bước vào một cuộc chiến quy mô lớn. Tuy nhiên, bà cảnh báo nguy cơ tính toán sai lầm chiến lược luôn hiện hữu do mức độ thiếu tin cậy sâu sắc giữa hai nước.
Sức ép quân sự song song với ngoại giao
Song song với nỗ lực ngoại giao, Mỹ đang gia tăng sức ép trên thực địa. Hải quân Mỹ đã bắt đầu triển khai biện pháp kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Động thái này được mô tả là mang tính cưỡng ép nhưng chưa đến mức đối đầu trực tiếp, nhằm buộc Iran quay lại bàn đàm phán mà không kích hoạt xung đột quân sự ngay lập tức.
Theo ông Syed Nasir Hassan, chuyên gia nghiên cứu chiến lược địa chính trị tại Islamabad, Washington đang tìm cách duy trì đòn bẩy mà vẫn tránh leo thang thành chiến tranh toàn diện, ít nhất cho đến khi thời hạn ngừng bắn hiện tại kết thúc. Tuy nhiên, chiến lược này cũng tiềm ẩn rủi ro khi áp lực kinh tế kéo dài có thể khiến Tehran phản ứng mạnh hơn.
Nguy cơ xung đột và yếu tố bên ngoài
Kịch bản tệ nhất được các chuyên gia cảnh báo là nguy cơ xung đột bùng phát trở lại do sai lầm trong tính toán. Ông Mohammad Ali Ghanamizadeh Fallahi, chuyên gia Viện Nghiên cứu Chiến lược Iran - Trung Quốc tại Tehran, cho rằng xác suất đạt được thỏa thuận và nguy cơ chiến tranh hiện ở mức ngang nhau, phản ánh mức độ bất định cao của tình hình.
Bối cảnh hiện tại bắt nguồn từ chuỗi leo thang kể từ cuối tháng 2, sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, kéo theo phản ứng của Tehran tại eo biển Hormuz và gây ra khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Trong giai đoạn tới, lập trường của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu được đánh giá là yếu tố quan trọng, khi Israel có thể không ủng hộ các thỏa thuận làm suy giảm vai trò quân sự của Mỹ trong khu vực.
Giới phân tích cho rằng tiến trình đàm phán sắp tới sẽ phụ thuộc lớn vào cách Mỹ và Israel phối hợp hoặc bất đồng trong chiến lược, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến không gian điều chỉnh của Washington. Bà Arhama Siddiqa, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Islamabad, nhận định thất bại của vòng đàm phán đầu tiên không phải là sự đổ vỡ phút chót mà bắt nguồn từ những khác biệt mang tính cấu trúc. Nếu áp lực trên thực địa gia tăng nhanh hơn tiến trình ngoại giao, nguy cơ đối đầu sẽ tăng theo.
