Nam Sudan Đứng Trước Nguy Cơ Tái Diễn Nội Chiến Toàn Diện
Tình hình an ninh tại Nam Sudan, quốc gia non trẻ nhất châu Phi, đang xấu đi nhanh chóng khi giao tranh giữa chính phủ và phe đối lập bùng phát trở lại. Điều này đe dọa làm sụp đổ thỏa thuận hòa bình năm 2018 và đẩy đất nước tới nguy cơ tái diễn một cuộc nội chiến toàn diện, với hậu quả nhân đạo nghiêm trọng.
Bạo Lực Bùng Phát Trở Lại Tại Các Bang Trọng Điểm
Bang Jonglei, nằm gần biên giới Ethiopia, hiện là tâm điểm của các cuộc giao tranh ác liệt. Các cuộc đụng độ dữ dội đã nổ ra giữa Lực lượng Phòng vệ Nhân dân Nam Sudan (SSPDF) và các phe phái thuộc Phong trào/Quân đội Giải phóng Nhân dân Sudan - Đối lập (SPLM/A-IO). Giao tranh đã lan rộng sang các bang Thượng Nile, Unity và một số khu vực của Equatoria, làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy bạo lực mới.
Theo báo cáo, từ ngày 1/12/2025 đến 23/1/2026, ít nhất 200 người đã thiệt mạng chỉ riêng tại Jonglei, trong đó có hơn 40 dân thường. Liên Hợp Quốc cho biết khoảng 280.000 người đã phải rời bỏ nhà cửa tại bang này kể từ khi các cuộc giao tranh và không kích tái diễn từ ngày 29/12/2025. Hậu quả nhân đạo vô cùng nghiêm trọng, với hơn 450.000 trẻ em đang đối mặt với nguy cơ suy dinh dưỡng cấp tính.
Chính Trị Căng Thẳng Trước Thềm Bầu Cử
Làn sóng bạo lực mới diễn ra trong bối cảnh Nam Sudan chuẩn bị cho cuộc tổng tuyển cử quốc hội đầu tiên, dự kiến tổ chức vào tháng 12/2026. Tuy nhiên, các diễn biến chính trị trong năm qua đã làm gia tăng nghi ngờ về tính minh bạch của tiến trình này. Tháng 3/2025, Tổng thống Salva Kiir bắt giữ Phó Tổng thống thứ nhất Riek Machar với cáo buộc phản quốc, và đầu năm 2026, ông Kiir tiếp tục cách chức Bộ trưởng Nội vụ Angelina Teny – vợ của ông Machar.
Phe đối lập coi các động thái này là sự vi phạm nghiêm trọng Thỏa thuận Hòa bình Revitalized 2018 (R-ARCSS), đặc biệt là các điều khoản về chia sẻ quyền lực. Theo họ, việc trì hoãn thông qua hiến pháp vĩnh viễn và không tiến hành tổng điều tra dân số quốc gia đã làm suy yếu nền tảng pháp lý cho bầu cử, đồng thời củng cố vị thế của Tổng thống Kiir.
Hậu Quả Nhân Đạo Chồng Chất Và Tương Lai Bất Định
Sự tái bùng phát giao tranh đang đẩy Nam Sudan vào một cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng. Hàng trăm nghìn người phải lánh nạn tại các vùng đầm lầy không có lương thực hay chăm sóc y tế. Các tổ chức nhân đạo bị cản trở hoạt động, và một số nhân viên cứu trợ được báo cáo mất tích sau các đợt không kích.
Theo Liên hợp quốc, tính đến giữa năm 2025, 1,9 triệu người Nam Sudan phải di dời trong nước; 2,3 triệu người tị nạn tại các nước láng giềng; 9,3 triệu người cần hỗ trợ nhân đạo; 7,7 triệu người đối mặt thiếu lương thực theo mùa; và 2,3 triệu trẻ em có nguy cơ suy dinh dưỡng cấp tính. Thiên tai như lũ lụt và hạn hán, cùng ảnh hưởng lan tỏa từ cuộc chiến tại Sudan láng giềng, càng làm tình hình thêm phức tạp.
Khủng hoảng tại Nam Sudan không chỉ là vấn đề nội bộ. Uganda, Ethiopia và Sudan đang phải đối mặt với làn sóng người tị nạn mới, làm gia tăng nguy cơ quốc tế hóa xung đột. Các tổ chức khu vực như IGAD và Liên minh châu Phi kêu gọi đối thoại, còn Mỹ và Liên minh châu Âu yêu cầu tuân thủ thỏa thuận 2018, nhưng tiến triển cụ thể vẫn hạn chế.
Hiện nay, Thỏa thuận Hòa bình 2018 trên thực tế đã mất đi ý nghĩa. Cuộc bầu cử tháng 12/2026, nếu diễn ra trong bối cảnh thiếu cải cách và bảo đảm an ninh, có thể trở thành chất xúc tác cho một cuộc chiến mới. Nếu không có đối thoại toàn diện, cải cách thực chất và nỗ lực trung gian quốc tế hiệu quả, Nam Sudan có nguy cơ rơi vào vòng xoáy bất ổn kéo dài, tiếp tục là điểm nóng xung đột và thảm họa nhân đạo của châu Phi.
