HĐND TP.HCM vừa thông qua quyết định miễn phí xe buýt cho người dân từ ngày 1/7 đến hết năm 2026, với tổng kinh phí khoảng 665 tỉ đồng từ ngân sách. Trước đó, thành phố cũng miễn phí metro trong các dịp lễ, tết và cho người lớn tuổi. Đây là một trong những quyết sách quan trọng nhằm khuyến khích người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng.
Ứng dụng MultiGo hỗ trợ tra cứu và thanh toán
Trung tâm quản lý giao thông công cộng thuộc Sở Xây dựng TP.HCM đã triển khai MultiGo, ứng dụng giao thông công cộng chính thức của thành phố, đến nay đã đạt hơn 250.000 lượt tải về. MultiGo tích hợp dữ liệu toàn bộ hệ thống giao thông công cộng trên địa bàn, giúp người dân tra cứu thông tin lộ trình, thời gian hoạt động, vị trí trạm dừng, giá vé và lựa chọn phương án di chuyển phù hợp. Ứng dụng còn cập nhật thời gian thực của từng tuyến xe buýt, metro, tích hợp thẻ MultiPass phi vật lý trên điện thoại di động và hỗ trợ thanh toán qua hầu hết các ví điện tử phổ biến.
Những rào cản khiến người dân chưa chọn xe buýt
Mặc dù có chính sách miễn phí và ứng dụng công nghệ, nhiều người dân vẫn chưa chọn giao thông công cộng vì nhiều nguyên nhân, trong đó yếu tố lớn nhất là tính tiện ích về đi lại.
Trước hết là mật độ kết nối và thời gian di chuyển. Trong khi metro cần thời gian hoàn thiện hệ thống, việc tăng mật độ kết nối của xe buýt dễ dàng hơn. Tuy nhiên, nhiều tuyến đường chưa rộng rãi, không phù hợp để xe buýt hoạt động. Hiện TP.HCM đang chuyển đổi toàn bộ xe buýt sang xe xanh, đây là cơ hội để đa dạng hóa chủng loại xe buýt với kích thước phù hợp cho nhiều tuyến đường khác nhau. Ô tô điện hiện có nhiều chủng loại với đủ kích thước để giải quyết vấn đề này.
Một vấn đề khác là việc người dân tiếp cận các trạm dừng xe buýt. Với thời tiết nóng bức kéo dài và tình trạng lấn chiếm vỉa hè, việc đi bộ đến trạm xe buýt vào ban ngày gây nhiều khó chịu.
Tốc độ di chuyển của xe buýt cũng là điều hành khách quan tâm. Đây là bài toán 'con gà và quả trứng': nếu phương tiện công cộng chưa được nhiều người lựa chọn thì xe cá nhân còn nhiều, xe buýt khó đi nhanh; ngược lại, xe buýt muốn đi nhanh hơn thì người dân phải hạn chế sử dụng xe cá nhân.
Cần sự phối hợp đa ngành để tạo đột phá
Dù ngành giao thông đóng vai trò trọng yếu, nhưng chỉ riêng ngành này không đủ sức tạo ra sự đột phá cho xe buýt nói riêng và giao thông công cộng nói chung. Đó còn là câu chuyện của vỉa hè thông thoáng, độ phủ cây xanh… Ở các quốc gia phát triển, giao thông công cộng phổ biến là nhờ tổng thể nhiều yếu tố như vừa nêu.
Rào cản, bài học lẫn kinh nghiệm đều đã có, thành hay bại là ở thực thi để những khoản ngân sách trợ giá, miễn phí cho người dân đi xe buýt và metro, hay những ứng dụng chuyển đổi số phát huy hiệu quả.
