UBND TP.HCM vừa đề xuất Quốc hội sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội 2024, bổ sung tài xế công nghệ và người bán hàng online trên các sàn thương mại điện tử vào đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đề xuất này nằm trong báo cáo của UBND TP.HCM gửi Đoàn giám sát - Hội đồng quản lý Bảo hiểm xã hội về tình hình thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trên địa bàn.
Bổ sung đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
Theo đó, UBND TP.HCM đề xuất sửa đổi điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 theo hướng bổ sung tài xế công nghệ và người bán hàng online qua sàn thương mại điện tử. Trước đó, Bảo hiểm xã hội TP.HCM đánh giá nhóm lao động này có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên và phát triển nhanh trong nền kinh tế số. Việc bổ sung nhằm bảo đảm quyền lợi an sinh cho người lao động trong các mô hình việc làm mới.
Phương thức đóng qua tổ chức trung gian
Về cách thức đóng, Bảo hiểm xã hội TP.HCM đề xuất phương thức đóng hằng tháng thông qua tổ chức kinh doanh vận hành ứng dụng công nghệ, nhà quản lý sàn giao dịch thương mại điện tử, nhà quản lý nền tảng số có chức năng thanh toán và các tổ chức có hoạt động kinh tế số khác theo quy định của Chính phủ.
Số người hưởng BHXH một lần giảm
Theo báo cáo của UBND TP.HCM, tính đến ngày 31.5, thành phố có hơn 4,8 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội, đạt tỷ lệ trên 58% lực lượng lao động. Các chỉ tiêu về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp cơ bản đều đạt và vượt mục tiêu theo Nghị quyết 28 của Trung ương. Riêng chỉ tiêu bao phủ bảo hiểm y tế, tỷ lệ người dân tham gia đạt 94,8%.
Thống kê từ năm 2024 trở lại đây, số người hưởng bảo hiểm xã hội một lần giảm dần. Cụ thể, năm 2024 có hơn 185.000 người, năm 2025 có hơn 146.000 người, còn 5 tháng đầu năm 2026 chỉ có hơn 46.000 người.
Thách thức về bao phủ BHXH
UBND TP.HCM đánh giá độ bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế mặc dù đã tăng mỗi năm, song số người tham gia bảo hiểm xã hội tăng không cao, nhất là người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện còn thấp so với tiềm năng quy mô dân số và lực lượng lao động.
Nguyên nhân đến từ sự chuyển dịch lao động và cơ cấu lao động nhập cư. Theo đó, người lao động chuyển dịch từ khu vực chính thức sang phi chính thức có xu hướng tăng, do không bắt buộc cao về chuyên môn, linh hoạt thời gian và dễ dàng tham gia thị trường lao động.
Một bộ phận người lao động ngoại tỉnh rời TP.HCM trở về quê hoặc di cư sang địa phương khác do doanh nghiệp dần thu hẹp quy mô sản xuất. Doanh nghiệp cũng đẩy mạnh đầu tư, hiện đại hóa dây chuyền sản xuất để thay thế một số vị trí công việc không phụ thuộc con người; di dời bộ phận, khu vực sản xuất sang địa phương khác có chi phí tuyển dụng lao động thấp.
Đối với người lao động, giá cả sinh hoạt và một số mặt hàng thiết yếu tại thành thị tăng, áp lực cơ hội việc làm bị thay thế bởi công nghệ trí tuệ nhân tạo và tự động hóa.
Đáng lo ngại, một bộ phận doanh nghiệp lợi dụng những quy định chưa chặt chẽ của pháp luật cố tình không tham gia, tham gia không đầy đủ số người lao động làm việc thực tế (nhất là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, bảo vệ, vận tải...) nhằm trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
