Hơn 90% trẻ em Việt Nam sử dụng Internet hàng ngày và độ tuổi tiếp cận mạng trung bình là 9, sớm hơn khoảng 4 năm so với mức trung bình toàn cầu, theo số liệu từ Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp không gian mạng Việt Nam (VNCERT) công bố tại hội thảo thúc đẩy hợp tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng năm 2024.
Thực trạng trẻ em Việt Nam sử dụng Internet
Số liệu từ UNICEF cho thấy 82% trẻ từ 12-13 tuổi và 93% trẻ từ 14-15 tuổi sử dụng Internet hàng ngày, với thời gian trung bình từ 3 đến 4 giờ mỗi ngày. Công nghệ mang lại cơ hội học tập, kết nối và giải trí nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ như tiếp xúc nội dung độc hại, bắt nạt trực tuyến, lừa đảo và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần.
Hình ảnh trẻ em ngồi trước màn hình TV hay điện thoại đã trở nên quen thuộc. Anh Hoàng Hải, một phụ huynh tại Hải Phòng, chia sẻ: “Ngày tôi còn nhỏ, tan học là chạy ra sân đá bóng hoặc đạp xe quanh khu phố. Bây giờ các con về nhà là nghĩ đến YouTube, game hoặc các video trên mạng. Nhiều lúc nhìn thấy cũng thấy tiếc vì tuổi thơ của các con khác quá.”
Tác động đến sự phát triển của trẻ
Việc dành quá nhiều thời gian trực tuyến có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động, giao tiếp và phát triển cảm xúc của trẻ. Trẻ có thể kết nối với hàng trăm người trên mạng nhưng lại gặp khó khăn khi bắt chuyện với bạn bè ngoài đời. Nhiều phụ huynh cho biết con ngày càng ít hứng thú với các hoạt động ngoài trời, các buổi dã ngoại hay trò chơi tập thể phải cạnh tranh với sức hút từ màn hình.
Theo UNICEF, môi trường số mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra các nguy cơ nếu thiếu sự đồng hành từ người lớn. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ mà là cách trẻ sử dụng và cách người lớn hướng dẫn.
Đồng hành thay vì cấm đoán
Anh Hoàng Hải từng cố gắng hạn chế tối đa thiết bị điện tử trong gia đình nhưng nhận ra điều đó không khả thi: “Thực tế là chính người lớn chúng tôi cũng đang sống cùng công nghệ mỗi ngày. Nếu bắt con hoàn toàn tránh xa công nghệ thì gần như không khả thi.” Thay vào đó, anh chủ động tìm hiểu kiến thức an toàn số, theo dõi các chương trình hướng dẫn phụ huynh và dành thời gian cùng con trải nghiệm cả thế giới trực tuyến lẫn đời thực.
Quan điểm này phù hợp với khuyến nghị của UNICEF về “digital parenting” – nuôi dạy con trong thời đại số. Tổ chức này cho rằng cha mẹ nên đồng hành, trò chuyện cởi mở và xây dựng thói quen sử dụng công nghệ lành mạnh thay vì chỉ áp dụng các biện pháp cấm đoán.
Tuổi thơ hôm nay có thể khác với thế hệ trước, nhưng điều trẻ em cần chưa bao giờ thay đổi: cơ hội được khám phá, kết nối và có người lớn đồng hành. Câu hỏi đặt ra không phải là làm thế nào để đưa trẻ rời khỏi Internet, mà là làm thế nào để tuổi thơ vẫn được nuôi dưỡng trọn vẹn ngay trong môi trường số.
