Thấu cảm - Năng lực 'sống còn' được săn tìm trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo

Giữa bối cảnh AI phát triển vượt bậc, đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT đặt vấn đề về sự thấu cảm - năng lực mà không cỗ máy nào sao chép được, là khởi nguồn của sáng tạo bền vững.

Saigon Gazette 16/06/2026 12:02

Thấu cảm - Năng lực 'sống còn' được săn tìm trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo

Giữa bối cảnh AI có thể viết mã code, vẽ tranh, lên kịch bản sự kiện chỉ trong vài giây, một đề thi Ngữ văn đang nhắc người trẻ về một năng lực mà không cỗ máy nào có thể sao chép: Sự thấu cảm.

AI có dữ liệu, nhưng không thể 'sống' thay trải nghiệm con người

Mới đây, đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT đã tạo ra luồng thảo luận sôi nổi trên mạng xã hội khi đặt ra vấn đề: 'Trong bối cảnh cần có những đột phá về khoa học công nghệ hiện nay, từ góc nhìn của người trẻ, theo anh/chị, cần sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như thế nào để tạo nên sự cộng hưởng trí tuệ?'.

Hai chữ 'cộng hưởng' trong đề bài là vấn đề đang được quan tâm nhiều khi các công cụ AI len lỏi vào mọi mặt trong đời sống hiện nay. Công nghệ không sinh ra để triệt tiêu vai trò của con người, mà để cộng hưởng cùng chúng ta. Nhưng để tạo ra sức mạnh cộng hưởng ấy, người trẻ không thể chỉ thi thố với AI xem ai gõ lệnh (prompt) nhanh hơn. Chúng ta cần mang đến một 'bệ đỡ' mà máy móc vĩnh viễn không thể có: Sự thấu cảm (Empathy).

—

Banner rộng Pickt — ứng dụng danh sách mua sắm cộng tác cho Telegram

AI có thể đưa ra con số thống kê về tỷ lệ người già sống trong các khu đô thị lớn, nhưng không 'cảm' được nỗi trống trải của người ông, người bà quanh quẩn trong bốn bức tường chung cư khi con cháu bận rộn với những ưu tiên khác. AI có thể vẽ biểu đồ chi tiêu, nhưng không hiểu được áp lực đè nặng lên vai những bậc cha mẹ đang chật vật cân bằng giữa deadline công việc, tiếng khóc của đứa con nhỏ và trách nhiệm phụng dưỡng người thân.

Trí tuệ nhân tạo cũng không thể 'đọc' được những khoảng cách vô hình giữa các thế hệ dù chung sống dưới một mái nhà. Nó không biết đến giá trị của một bữa cơm chung sau giờ tan tầm, một góc sân vườn nhỏ, hay một cuộc trò chuyện có thể kéo các thành viên xích lại gần nhau. Những điều đó không nằm trong dải mã nhị phân hay các báo cáo số liệu mà nằm trong đời sống thực. Đây vẫn được coi là 'mỏ vàng' của insight, của ý tưởng và những câu chuyện truyền cảm hứng.

Thấu cảm: Khởi nguồn của mọi sáng tạo bền vững

Trong các buổi tọa đàm tại các trường đại học thuộc khuôn khổ cuộc thi IKI Co-creation - Đồng sáng tạo không gian sống gắn kết, các chuyên gia đã chia sẻ góc nhìn thẳng thắn về phương pháp Design Thinking (Tư duy thiết kế), chìa khóa đổi mới sáng tạo đang được ứng dụng toàn cầu.

Bước đầu tiên của quy trình này không phải là 'lao' vào brainstorming (động não) hay tung hứng những ý tưởng vĩ mô. Bà Phạm Lan Khanh - Trưởng ban tổ chức cuộc thi nhấn mạnh, sáng tạo không bắt đầu từ hình thức, mà là việc hiểu con người. Khi hiểu đủ sâu, giải pháp sẽ tự nhiên trở nên phù hợp. Người làm sáng tạo giỏi không chỉ nghe những gì người dùng nói ra, mà nhìn thấu những nhu cầu chưa từng được gọi tên, những khó khăn bị giấu kín sau lớp vỏ bọc hành vi.

IKI Co-Creation: Giảng đường thực chiến giải bài toán nhân văn

Năng lực thấu cảm mà IKI Co-Creation mong muốn người trẻ rèn luyện bắt nguồn từ niềm tin của những người khởi xướng cuộc thi, chủ đầu tư dự án IKI Village, Công ty Cổ phần đầu tư An Khải Hưng. Theo đó, mọi giải pháp có giá trị đều bắt đầu từ việc thấu hiểu con người; bởi không thể kiến tạo những tổ ấm cho gia đình Việt nếu chưa thực sự hiểu những người sẽ sống trong đó.

Banner sau bài viết Pickt — ứng dụng danh sách mua sắm cộng tác với hình minh họa gia đình

Cuộc thi đang thu hút đông đảo sinh viên trên toàn quốc tham gia rèn luyện năng lực, đặt ra bài toán: Làm thế nào để tạo ra những không gian sống giúp gia đình gắn kết nhiều hơn giữa nhịp sống hối hả? Không gian sống phải là nơi cảm xúc được dung dưỡng, nơi tạo ra cơ hội để các thành viên bước ra khỏi phòng riêng, chạm mặt và chia sẻ. Đây chính là bài toán mà AI chỉ có thể hỗ trợ phân tích, nhưng để giải quyết triệt để, con người buộc phải dùng đến trái tim.

Đáng chú ý, IKI Co-Creation vượt ra khỏi khuôn khổ của một cuộc thi tranh giải thông thường để trở thành môi trường học tập thực tiễn. Đến với sân chơi này, sinh viên từ đa dạng các ngành (kiến trúc, thiết kế, truyền thông, marketing, văn hóa - xã hội...) sẽ có một 'giảng đường mở' để rèn luyện cách quan sát, phản biện và tìm kiếm insight. Với sự đồng hành của Ban giám khảo và Ban cố vấn gồm hơn 50 chuyên gia (phó giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ, doanh nhân), đội thi được góp ý trực tiếp, hoàn thiện dự án qua các buổi hướng dẫn, trình bày trước hội đồng giám khảo và tham gia triển lãm dành cho những bài thi nổi bật. Những đề xuất xuất sắc có thể được chủ đầu tư mua quyền sử dụng hoặc lựa chọn triển khai tại dự án IKI Village.

Thông qua đó, ban tổ chức muốn gửi thông điệp đến thế hệ trẻ: Sự sáng tạo bền vững không khởi nguồn từ công nghệ, mà khởi nguồn từ nhịp đập thấu cảm. Khi hạn nộp bài đang đếm ngược, đây là lúc những người trẻ bản lĩnh cần bước ra khỏi vùng an toàn, tạo ra sự 'cộng hưởng trí tuệ' để chứng minh năng lực độc bản của mình và đóng góp cho xã hội như đề Văn nhắc đến.

IKI Co-Creation - Đồng sáng tạo không gian sống gắn kết

Cuộc thi được khởi xướng bởi Công ty Cổ phần đầu tư An Khải Hưng, lấy cảm hứng từ dự án IKI Village do Flamingo Digital Media Corporation tổ chức, phối hợp cùng Hội đồng Tư vấn và Hỗ trợ Khởi nghiệp quốc gia khu vực phía nam.