Vết Thương Chiến Tranh Chưa Lành: Hành Trình Khắc Phục Hậu Quả Bom Mìn Tại Quảng Trị
Những vết thương từ chiến tranh vẫn còn hằn sâu tại các vùng đất Bắc Trạch và Hoàn Lão, từng nằm trên tuyến đường 20 Quyết Thắng - trục vận tải chiến lược của đường Trường Sơn. Vị trí đặc biệt này đã khiến nơi đây hứng chịu mật độ bom đạn dày đặc, để lại di chứng nặng nề kéo dài đến tận ngày nay. Cuộc sống của nhiều người dân nơi đây vẫn đang vật lộn với những hậu quả không thể xóa nhòa.
Cuộc Sống Vật Lộn Của Những Nạn Nhân Bom Mìn
Trong căn nhà nhỏ ở thôn Cà, xã Hoàn Lão, ông Lê Ngọc Toản sống cùng người mẹ đã ngoài 90 tuổi. Năm 12 tuổi, một vụ nổ bom mìn đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời ông. Những mảnh kim loại vẫn còn nằm trong cơ thể, không thể lấy ra, gây đau đớn triền miên. Ở tuổi ngoài 50, ông không lập gia đình, tài sản lớn nhất chỉ là hai sào ruộng. Thu nhập khoảng một triệu đồng mỗi tháng không đủ cho những ngày trái gió trở trời khi vết thương cũ hành hạ.
Cách đó không xa, căn nhà cấp bốn của vợ chồng bà Dương Thị Diên đã xuống cấp trầm trọng. Chồng bà, ông Võ Văn Khảng, bị mù một bên mắt trong một vụ nổ bom bi năm 1976, với một mảnh kim loại vẫn nằm trong chân suốt gần nửa thế kỷ. Không có trợ cấp xã hội, gia đình sống dựa vào ba sào ruộng, với thu nhập bình quân chưa đến 700.000 đồng/người/tháng. Ông Khảng còn đang chống chọi với bệnh ung thư dạ dày, trong khi con trai ông vừa bị tai nạn lao động, khiến hoàn cảnh càng thêm khó khăn.
Nỗ Lực Khắc Phục Và Hỗ Trợ Từ Cộng Đồng
Mỗi năm, Nhà nước chi hàng trăm tỷ đồng cho công tác rà phá bom mìn, nhưng với tốc độ khoảng 200.000 ha/năm, sẽ cần hàng trăm năm nữa để làm sạch hoàn toàn diện tích đất bị ô nhiễm. Trong bối cảnh đó, các chương trình hỗ trợ đã được triển khai để giúp đỡ nạn nhân. Ngày 6/4, một chương trình hỗ trợ sinh kế cho người dân vùng bị ảnh hưởng bom mìn được tổ chức tại Bắc Trạch và Hoàn Lão, do Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam, Hội Vì sự phát triển của người khuyết tật tỉnh Quảng Trị (AEPD) và Chi hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Quảng Trị 2 phối hợp thực hiện.
Ông Nguyễn Văn Tuy, một trong những người nhận hỗ trợ, xúc động chia sẻ: “Đây không chỉ là sự giúp đỡ về vật chất mà còn là nguồn động viên để chúng tôi có thêm nghị lực vươn lên trong cuộc sống.” Theo Đại tá Vũ Quốc Bình, Trưởng ban Tuyên truyền và Vận động của Hội, trong 12 năm qua, Hội đã hỗ trợ sinh kế cho hơn 6.300 nạn nhân trên cả nước, triển khai nhiều hoạt động khám chữa bệnh miễn phí, phục hồi chức năng và an sinh xã hội. Riêng khu vực tỉnh Quảng Bình cũ (nay thuộc Quảng Trị), 56 gia đình đã được hỗ trợ với tổng kinh phí 672 triệu đồng.
Mô Hình Sinh Kế Và Giáo Dục Phòng Tránh
Từ đàn gà, vịt giống, nhiều hộ đã phát triển thành nguồn thu ổn định. Mô hình nuôi bò sinh sản cũng giúp các hộ dân tích lũy tài sản, vươn lên thoát nghèo. Phó Chủ tịch UBND xã Hoàn Lão Nguyễn Văn Hải cho biết, giai đoạn 2022-2024, địa phương triển khai các mô hình chăn nuôi lợn, bò lai, gà thả vườn, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và giúp nhiều hộ dân thoát nghèo bền vững. Với nạn nhân bom mìn, dù không phải ai cũng thuộc diện nghèo, nhưng do thương tật và suy giảm khả năng lao động, họ rất cần được hỗ trợ ổn định cuộc sống.
Ở Bắc Trạch và Hoàn Lão, một nghịch lý đáng buồn là trẻ em phải học cách tránh bom mìn. Với em Nguyễn Văn Duy, học sinh lớp 7 Trường THCS Liên Trạch, bài học ấy không chỉ nằm trên trang sách, mà bắt đầu từ chính câu chuyện trong gia đình. Một vụ tai nạn bom mìn đã khiến anh Nguyễn Văn Lượng, cha của Duy, bị mù một mắt. Nguồn sống của cả gia đình dựa vào nghề thu gom ve chai của mẹ và công việc làm thuê bấp bênh của cha. Dù khó khăn, anh Lượng vẫn cố gắng cho các con đi học, với sự hỗ trợ từ các thầy cô giáo.
Ngày 6/4, Duy cùng gần 1.000 học sinh tham gia cuộc thi xây dựng tiểu phẩm và xử lý tình huống thực tế về phòng tránh bom mìn. Nhiều em tự viết kịch bản, tập luyện vào các buổi tối sau giờ học. Thầy Lưu Trọng Hoành, Hiệu trưởng Trường THCS Liên Trạch, chia sẻ: “Chúng tôi xây dựng các chuyên đề riêng, đồng thời tích hợp vào bài giảng để học sinh tiếp cận một cách tự nhiên, liên tục. Các em không chỉ học để biết mà còn để chia sẻ lại với gia đình, góp phần giảm thiểu rủi ro.”
Hướng Tới Tương Lai Bền Vững
Trung tướng Phạm Ngọc Khóa, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam, nhấn mạnh rằng việc tổ chức các cuộc thi trong trường học giúp kiến thức được tiếp thu tự nhiên và hiệu quả hơn. Mô hình này, triển khai từ năm 2025 tại Hà Tĩnh, đã cho kết quả tích cực và tiếp tục được nhân rộng ra nhiều địa phương, trong đó có Quảng Trị. Bên cạnh đó, các chương trình hỗ trợ sinh kế vẫn được duy trì để giúp đỡ các gia đình nạn nhân, hướng tới một tương lai nơi không ai bị bỏ lại phía sau.
