Các bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng đã chỉ ra 5 nhóm thực phẩm phổ biến có thể gây hại sức khỏe nhanh hơn và âm thầm hơn rượu bia, nhưng nhiều người vẫn mê mẩn và tiêu thụ hàng ngày.
1. Thực phẩm chứa nhiều đường Fructose
Fructose, hay đường trái cây, thường được xem là tự nhiên và vô hại. Tuy nhiên, bác sĩ gia đình Wei Shihang (Đài Loan, Trung Quốc) cảnh báo rằng khi tiêu thụ quá mức, fructose tác động lên não bộ và gan theo cơ chế gần giống rượu. Não bộ tiếp nhận fructose như tín hiệu khoái cảm, kích thích thèm ăn liên tục, tương tự cơ chế gây nghiện của cồn. Gan phải chuyển hóa lượng fructose dư thừa thành mỡ, dẫn đến gan nhiễm mỡ, tăng axit uric, bệnh gút và rối loạn chuyển hóa.
Fructose không chỉ có trong bánh kẹo, nước ngọt mà còn ẩn trong sữa chua có đường, sốt cà chua đóng hộp, granola. Đặc biệt, nước ép trái cây là cái bẫy phổ biến: khi ép, chất xơ bị loại bỏ, chỉ còn nước và đường, hấp thu nhanh gây tăng đường huyết. Bác sĩ Wei khuyên nên ăn trái cây nguyên quả và đọc nhãn thành phần để tránh "siro ngô fructose cao".
2. Các món chiên rán
Đồ chiên rán như gà chiên, khoai tây chiên, bánh rán có sức hút khó cưỡng nhưng gây hại âm thầm. Chuyên gia dinh dưỡng Chiu Shih-hsin (Đài Loan, Trung Quốc) cho biết khi chiên ở nhiệt độ cao, đặc biệt với dầu tái sử dụng nhiều lần, sinh ra acrylamide và aldehyde – các hợp chất liên quan đến ung thư và tổn thương tế bào. Lượng calo dày đặc trong đồ chiên rán dễ gây tích mỡ, tăng nguy cơ tiểu đường, cao huyết áp và bệnh tim mạch. Chuyên gia Chiu nhấn mạnh ăn thỉnh thoảng không sao, nhưng nếu thành thói quen hàng ngày, tác hại tích lũy không thua kém uống rượu đều đặn.
3. Đồ uống có ga
Nước ngọt có ga chứa lượng đường và fructose cao, góp phần tăng cân, tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch. Axit phosphoric làm giảm mật độ xương, tăng nguy cơ loãng xương. Caffeine trong nước ngọt tạo cơ chế gây nghiện nhẹ. Bác sĩ Wei lưu ý ngay cả nước ngọt "không đường" cũng không hoàn toàn vô hại vì chất tạo ngọt nhân tạo có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột và phản xạ insulin.
4. Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, thịt xông khói, giăm bông, lạp xưởng được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm chất gây ung thư nhóm 1, cùng nhóm với thuốc lá và rượu. Các chất bảo quản nitrat, nitrit chuyển hóa thành nitrosamine, liên quan đến ung thư đại trực tràng, dạ dày và tuyến tụy. Hàm lượng muối và chất béo bão hòa cao làm tăng huyết áp, cholesterol xấu. Chuyên gia Chiu khuyên chỉ nên dùng thỉnh thoảng, không nên là nguồn đạm chính.
5. Thực phẩm chứa nhiều muối
Muối là gia vị cần thiết nhưng ăn mặn quá mức gây bệnh tim mạch và thận. Khi nạp nhiều natri, cơ thể giữ nước, tăng áp lực lên mạch máu, gây tăng huyết áp, cứng và xơ hóa mạch máu, tăng nguy cơ đột quỵ. Thực phẩm nhiều muối không chỉ là dưa muối, mắm, cá khô mà còn ẩn trong mì gói, snack, bánh quy mặn, sốt đóng gói. Chuyên gia Chiu khuyến nghị người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5 gram muối mỗi ngày theo khuyến cáo của WHO, và tập thói quen đọc hàm lượng natri trên nhãn.
Điểm chung của 5 nhóm thực phẩm này là đều tạo cảm giác ngon miệng, dễ gây nghiện và dễ thành thói quen. Không ai bị hại ngay sau một lần ăn, nhưng tác hại tích lũy theo tháng, năm mới đáng sợ. Bác sĩ Wei và chuyên gia Chiu đều nhấn mạnh chìa khóa là kiểm soát tần suất và khẩu phần, ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến.
