Khủng hoảng nhân khẩu học phủ bóng đen lên tương lai Ukraine
Xung đột kéo dài nhiều năm đã đẩy Ukraine vào một cuộc khủng hoảng nhân khẩu học sâu sắc. Dân số suy giảm nghiêm trọng đang đặt ra những thách thức khổng lồ cho tương lai của đất nước này. Câu chuyện cá nhân của Olena Bilozerska là một minh chứng đau lòng cho xu hướng đáng báo động đang diễn ra.
Giấc mơ làm mẹ bị hủy hoại bởi chiến tranh
Olena Bilozerska và chồng luôn mong muốn có con. Họ đã sẵn sàng cho hành trình làm cha mẹ vào năm 2014, khi cô 34 tuổi. Tuy nhiên, xung đột bùng phát cùng năm ở vùng Donbass, miền đông Ukraine, đã buộc cặp vợ chồng phải tham chiến và từ bỏ kế hoạch.
Khi Bilozerska trở về ở tuổi 41, bác sĩ thông báo xác suất có con của cô chỉ còn khoảng 5%. Cô đã bỏ lỡ quãng thời gian thuận lợi nhất để làm mẹ vì phải ra chiến trường. Dù được khuyến nghị sử dụng trứng hiến tặng, cô quyết định điều trị hiếm muộn.
Trong quá trình thụ tinh trong ống nghiệm, các bác sĩ chỉ lấy được một trứng duy nhất và cảnh báo khả năng thành công rất thấp. Vợ chồng Bilozerska trải qua những ngày chờ đợi như "tra tấn tinh thần". Khi phôi thai phát triển, cô sẵn sàng nắm lấy cơ hội làm mẹ ở tuổi 42, nhưng một lần nữa phải gác lại khi Nga mở chiến dịch vào Ukraine cuối tháng 2/2022.
Xu hướng nhân khẩu học thảm khốc
Trường hợp của Bilozerska phản ánh một xu hướng ngày càng nghiêm trọng ở Ukraine. Tỷ lệ sinh, tức số trẻ em trung bình mỗi phụ nữ sinh ra, đã lao dốc mạnh. Ella Libanova, chuyên gia nhân khẩu học hàng đầu Ukraine, gọi đây là một "thảm họa".
Bà Libanova cho biết dân số Ukraine đã giảm khoảng 10 triệu người kể từ khi chiến sự với Nga nổ ra tháng 2/2022. Sự sụt giảm này bao gồm những người thiệt mạng, người ra nước ngoài và cư dân tại các vùng lãnh thổ bị sáp nhập. Xung đột tàn phá hạ tầng, bào mòn kinh tế, và đẩy những người trong độ tuổi sinh đẻ ra chiến trường.
Tỷ suất sinh của Ukraine hiện dưới 1, thấp hơn nhiều so với mức 1,4 ở châu Âu và 1,6 ở Mỹ. Điều này đồng nghĩa với việc thế hệ mới không đủ để thay thế thế hệ trước, dẫn đến già hóa nhanh chóng và thu hẹp lực lượng lao động.
Tác động sâu rộng đến xã hội và kinh tế
Chiến tranh không chỉ ảnh hưởng đến tỷ lệ sinh mà còn làm thay đổi cấu trúc gia đình. Iryna Ivanova phát hiện mang thai đúng thời điểm chồng cô, phi công F-16 Pavlo Ivanov, hy sinh vào tháng 4/2025. Cô đặt tên con gái là Yustyna, cái tên hai người từng mơ ước.
Ukraine không công bố thương vong cụ thể, nhưng ước tính khoảng 100.000-140.000 người đã thiệt mạng. Độ tuổi trung bình của quân đội Ukraine hiện là 43, phần lớn binh sĩ tử trận đã lập gia đình, dẫn đến hàng chục nghìn góa phụ và trẻ em mất cha mẹ.
Làn sóng di cư ồ ạt càng làm trầm trọng thêm tình hình. Khoảng 6 triệu người, chủ yếu là phụ nữ trẻ và trẻ em, đã đăng ký tị nạn ở nước ngoài từ năm 2022. Sự thiếu vắng lực lượng trẻ và có kỹ năng làm dấy lên lo ngại về chảy máu chất xám, gây khó khăn cho tái thiết.
Hy vọng le lói giữa bi kịch
Sau nhiều năm chiến đấu, Bilozerska giải ngũ ở tuổi 45 để chăm sóc người cha tàn tật. Phôi thai của cô vẫn được trữ đông tại phòng khám Nadiya suốt ba năm. Cuối cùng, cô quyết định nhận phôi và sinh con trai Pavlus khi 46 tuổi.
"Tên đệm của con là Bohdan, nghĩa là 'món quà từ Chúa'", Bilozerska chia sẻ. "Bạn bế con lên, con với tay về phía bạn, con mỉm cười và bạn phát cuồng vì con. Đó là cảm xúc không thể diễn tả được".
Tuy nhiên, câu chuyện cá nhân này không thể che lấp thực tế khắc nghiệt. Khủng hoảng nhân khẩu học đang đe dọa nghiêm trọng đến tương lai của Ukraine, với những hệ lụy kéo dài cho kinh tế, xã hội và an sinh.
