Người trẻ Việt Nam ngày càng 'nói không' với rượu bia, thay đổi văn hóa giao tiếp
Những ngày Tết của Thanh Trí, 26 tuổi, quê Cần Thơ, làm freelancer truyền thông tại TP HCM, là một cuộc giằng co dai dẳng với những lời mời rượu bia dồn dập từ các chú bác. Tuy nhiên, anh quyết tâm giữ tỉnh táo đến cùng, phản ánh một xu hướng đang lan rộng trong giới trẻ Việt Nam.
Hành trình từ chối rượu bia vì sức khỏe và giá trị cá nhân
Thanh Trí về quê ăn Tết sớm và nhanh chóng bị cuốn vào chuỗi tiệc tùng, từ tất niên đến chúc Tết họ hàng. Ở miền Tây, những cuộc sum họp hiếm khi vắng bóng bia rượu, nhưng anh kiên quyết viện cớ đau dạ dày để chỉ uống nước ngọt. Dù ly bia vẫn được rót đầy và đưa tận tay kèm lời thúc giục, Trí không muốn lặp lại cảnh uống vì nể nang.
Anh ghét rượu bia từ lâu, do tuổi thơ bị ám ảnh bởi hình ảnh người cha nghiện rượu. Khi mới đi làm, Trí từng cố uống vì lịch sự và để giữ quan hệ, nhưng bước ngoặt đến sau buổi tất niên cuối năm 2024. Bữa nhậu quá chén khiến anh mất trọn hai ngày vật vã, phải bỏ dở công việc cao điểm. Từ đó, anh cự tuyệt hoàn toàn thức uống có cồn.
Trí nhận thấy các buổi gặp gỡ đối tác, phần lớn là Gen Z, thường diễn ra ở quán cà phê hoặc ăn uống nhẹ nhàng, không ai đặt nặng chuyện nâng ly. Quyết định cai đồ uống có cồn của anh không khiến cuộc gặp kém vui như tưởng tượng, mà còn mở ra một lối sống mới.
Xu hướng toàn cầu và tác động đến thị trường
Lựa chọn của Trí phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt trong thói quen giao tiếp của người trẻ Việt. Theo khảo sát Vietnam Young Consumers Report do NielsenIQ thực hiện năm 2024, 45% Gen Z Việt cho biết họ hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia, cao hơn hẳn mức 28% của thế hệ Millennials (Gen Y).
Xu hướng này không chỉ giới hạn ở Việt Nam. Ở châu Á - Thái Bình Dương, khoảng 35% người trẻ đã giảm lượng tiêu thụ và 13% bỏ hẳn đồ uống có cồn. Nhiều người chuyển sang các lựa chọn low-alcohol và zero-alcohol, như một cách dung hòa giữa nhu cầu giao tiếp và mong muốn giữ tỉnh táo.
Theo Tổ chức nghiên cứu thị trường đồ uống toàn cầu (IWSR), sản lượng bia không cồn tăng trưởng 9% trong năm 2025, trong khi bia truyền thống sụt giảm 1%. IWSR khẳng định Gen Z là động lực chính tạo ra "cuộc cách mạng 0 độ" này. Các khảo sát tiêu dùng toàn cầu khác ghi nhận 46% người trẻ hoàn toàn "không quan tâm" đến việc dùng đồ uống có cồn.
Tác động đến kinh doanh dịch vụ và phân tích chuyên sâu
Xu hướng này tác động trực tiếp lên giới kinh doanh dịch vụ. Bà Chế Thị Hằng, chủ một quán bia hơn 20 năm tại phường Trường Vinh, Nghệ An, cho biết khoảng hai năm nay, khách trẻ vắng hẳn. Họ ít nhậu hơn trước, hiếm khi gọi nhiều bia và không còn xem quán bia là điểm hẹn, trong khi khách trung niên vẫn duy trì thói quen uống ở quán. "Khách trẻ tuổi đến chủ yếu gọi bia để mượn cớ ăn mồi, trò chuyện một lúc rồi rời đi rất sớm", bà Hằng kể.
Theo bà Linh Nguyễn, Giám đốc chiến lược công ty tư vấn Happiness Saigon với hơn 10 năm nghiên cứu dữ liệu và hành vi người tiêu dùng, đặc biệt ở nhóm Gen Y và Gen Z, có ba lực đẩy chính phía sau xu hướng này.
- Thứ nhất, sự thay đổi của thị trường và lối sống: Không uống rượu bia ngày nay không còn là lựa chọn lạc lõng. Người trẻ vẫn tham gia trọn vẹn các cuộc gặp nhờ đồ uống không cồn, nồng độ cồn thấp cùng các trải nghiệm ẩm thực, giải trí đa dạng.
- Thứ hai, sự dịch chuyển trong hệ giá trị cá nhân: Nếu trước đây uống nhiều thường gắn với sự nhiệt tình và hòa đồng, thì với Gen Z, khả năng từ chối đúng lúc lại được xem là biểu hiện của sự trưởng thành.
- Thứ ba, cách nhìn về các mối quan hệ: Một cuộc gặp gỡ chất lượng, theo người trẻ, không cần men rượu để tạo không khí. Họ tập trung vào trò chuyện, trải nghiệm và sự hiện diện thật.
Trải nghiệm thực tế và kết luận từ chuyên gia
Thanh Phú, 24 tuổi, ngụ phường Phú Trung, TP HCM, không còn xem việc từ chối rượu bia là rào cản xã giao. Anh không uống đơn giản vì không thích và không muốn rượu bia trở thành điều kiện mặc định của các mối quan hệ. Phú vẫn xuất hiện trong hầu hết các cuộc hẹn và nhận ra mọi người đã quen với việc tự chọn đồ uống phù hợp với bản thân.
Sếp của Phú sinh năm 1995, thỉnh thoảng rủ cả phòng đi ăn, trên bàn có bia nhưng tuyệt đối không ép. Đến lượt nâng ly, Phú thoải mái cụng bằng ly nước suối. Gặp đối tác lạ, anh nói thẳng mình không uống và xin phép dùng nước lọc. "Cuộc vui vẫn diễn ra bình thường. Với tôi, niềm vui thực sự không bao giờ cần đến hơi men", Phú khẳng định.
Theo chuyên gia Linh Nguyễn, việc Gen Z từ chối rượu bia buộc xã hội phải "viết lại luật chơi" trên bàn tiệc. Những lời mời cạn ly dần bớt đi tính thử thách, hơn thua. "Rượu bia không biến mất, nhưng nó đang được trả về đúng vị trí: là một sự lựa chọn cá nhân, chứ không phải điều kiện bắt buộc để chứng minh sự thân tình", chuyên gia Linh Nguyễn đúc kết.
* Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi để bảo vệ danh tính.
