Ngày vía Thần Tài: Cuộc chia rẽ giữa niềm tin và thực tế tài chính của dân văn phòng
Mỗi dịp vía Thần Tài, trong các công ty và văn phòng, dân làm công ăn lương lại chia thành hai thái cực rõ rệt. Một bên là những người xin nghỉ làm, dậy từ sáng sớm hoặc tranh thủ giờ nghỉ trưa để đi mua vàng "lấy vía". Bên kia là những người chọn đứng ngoài cơn sốt, chỉ hóng chuyện cho vui mà không ham hố việc mua vàng. Đằng sau quyết định ấy không đơn thuần là chuyện niềm tin hay sự tỉnh táo, mà phản ánh cách hội làm công ăn lương nhìn nhận về thu nhập, áp lực chi tiêu và kế hoạch tài chính dài hạn của chính mình.
Nhóm không mua vàng: Lựa chọn dựa trên thực tế và kế hoạch tài chính
Nhật Minh, 28 tuổi, làm việc trong lĩnh vực IT tại Hà Nội, thuộc nhóm không mua vàng ngày Thần Tài. Anh chàng đưa ra lý do rất thực tế: không đủ tiền để mua. "Đầu tiên là... không có tiền. Lương dậm chân tại chỗ trong khi giá vàng lại tăng vọt nên đu không kịp. Bây giờ 1 chỉ vàng đã hơn 18,5 triệu đồng - với dân văn phòng như mình, đó là con số lớn. Để bỏ ra từng ấy tiền chỉ trong một ngày vì yếu tố 'lấy may', mình phải cân nhắc rất kỹ", Nhật Minh chia sẻ.
Anh cũng biết trên thị trường có nhiều sản phẩm vàng bản vị nhỏ, từ 0,1 đến 0,3 chỉ vàng nên giá mềm hơn. Nhưng với anh, mua vàng tượng trưng không phải lựa chọn phù hợp: "Nếu đã mua, mình muốn đó là một quyết định tài chính nghiêm túc, có mục tiêu rõ ràng, chứ không phải chỉ để 'có cho bằng người ta'". Lý do tiếp theo liên quan đến công việc và thói quen gia đình: "Mình không kinh doanh. Gia đình cũng không buôn bán, không mua vàng ngày Thần Tài nên mình không đặt nặng chuyện phải mua bằng được vàng trong ngày này. Nếu muốn mua vàng để tích lũy, mình có thể dành dụm rồi mua vào ngày thường, khi giá thấp hơn, đỡ phải chen chúc, xếp hàng, và tâm lý cũng bình tĩnh hơn".
Dẫu vậy, Nhật Minh thừa nhận mình không hoàn toàn "miễn nhiễm" với tâm lý đám đông. Thỉnh thoảng, anh cảm thấy hơi dao động, sợ bị bỏ lỡ khi thấy bạn bè và đồng nghiệp nô nức mua vàng ngày vía Thần Tài. Nhưng cuối cùng, anh chọn quay về bài toán thực tế. "FOMO đến từ cảm xúc, còn quyết định tài chính thì phải quay về thực tế. Không có tiền thì không mua thôi. Mình nghĩ quan trọng nhất là mình hiểu vì sao mình không mua, chứ không phải cố mua cho bằng được rồi sau đó lại áp lực vì không đủ chi tiêu hàng ngày hay thậm chí là nợ nần", anh nói.
Với Nhật Minh, tài lộc đầu năm không đến từ một hoạt động cụ thể như mua vàng mà chủ yếu đến từ kế hoạch tài chính: "Có lúc mình tích lũy để mua vàng, có giai đoạn mình lại bán vàng để xoay tiền mua bất động sản hoặc chuyển sang các kênh đầu tư khác. Mỗi thời điểm sẽ có một ưu tiên khác nhau. Tài lộc không nằm ở một ngày cụ thể mà nằm ở việc cả năm mình quản lý tiền ra sao. Nếu có kế hoạch rõ ràng, làm việc chăm chỉ, hạn chế tiêu xài lãng phí, biết đầu tư đúng lúc thì tự nhiên tài chính sẽ ổn định hơn. Niềm tin có thể tạo động lực, nhưng kế hoạch mới tạo kết quả".
Anh cũng không phản đối quan niệm "mua vàng đầu năm để lấy vía làm ăn" vì mỗi người có một niềm tin khác nhau. Song quyết định này tùy thuộc vào niềm tin và điều kiện của mỗi người: "Ai có niềm tin và có điều kiện tài chính thì mua thôi. Đó cũng là một nét văn hóa thú vị đầu năm. Chỉ là với mình, 'vía' không thể thay thế được năng lực hay sự chuẩn bị. Nếu mua vàng giúp người ta có thêm tinh thần tích cực, tự tin hơn khi bước vào năm mới thì mình thấy điều đó cũng có giá trị riêng".
Trong tình huống giá vàng giảm mạnh hay có ưu đãi hấp dẫn đúng ngày Thần Tài, Nhật Minh cũng sẵn sàng đi mua nếu phù hợp với kế hoạch tài chính tại thời điểm đó. "Nhưng theo quan sát các năm qua, mình nghĩ khả năng giá vàng giảm mạnh đúng ngày Thần Tài là rất thấp. Còn nếu có ưu đãi thì chắc chắn cũng sẽ đông nghịt người. Khi đó lại quay về câu chuyện ban đầu: Mình có thực sự cần không, hay chỉ bị cuốn theo không khí?".
Nhóm mua vàng: Duy trì thói quen và cảm giác an toàn tài chính
Ở chiều ngược lại, Hải Yến, 35 tuổi, làm việc trong lĩnh vực tài chính tại Nghệ An, và Thu Trà, 31 tuổi, nhân viên truyền thông, đã duy trì việc mua vàng dịp Thần Tài trong nhiều năm qua.
Với Hải Yến, quyết định này vừa là thói quen, vừa là cách "mở bát" cho năm mới: "Mình bắt đầu mua vàng từ khoảng năm 2016, mỗi năm 1 - 2 chỉ, có khi để đeo, có khi để tặng mẹ. Thành ra đến giờ, ngày Thần Tài giống như một cột mốc nhắc mình nhìn lại tình hình tài chính đầu năm. Mình không kinh doanh, nhưng làm công việc liên quan đến tài chính nên vẫn tin vào yếu tố 'khai lộc'. Dù vậy, niềm tin đó không tách rời thực tế: nếu năm đó tài chính eo hẹp, mình sẽ mua ít lại, không cố quá".
Thu Trà thì mua vàng vì... thích vàng từ nhỏ: "Từ khi còn bé, mình đã được ông bà và bố mẹ cho đeo vàng. Hồi đó là vàng Tây nên không đắt đâu nhưng mình thấy vui lắm. Sau này có người nói mệnh mình hợp màu vàng, đeo vàng sẽ may mắn hơn nên càng thích. Song ngày Thần Tài chỉ là một cái cớ để mua. Còn quyết định mua hay không vẫn dựa trên việc mình có tiền nhàn rỗi hay không".
Cả hai đều không coi việc mua vàng lấy vía là hành động tượng trưng mà xem đó như một gạch đầu dòng trong danh mục hoạt động tiết kiệm. Hải Yến cho biết số tiền mà cô dùng để mua vàng hàng năm không quá lớn so với tài sản tổng thể, nhưng nó vẫn nằm trong kế hoạch tích lũy dài hạn: "Vàng với mình là một phần của danh mục tích luỹ, bên cạnh gửi tiết kiệm và một số kênh khác. Mình mua cả khi giá tăng lẫn khi giá giảm. Khi giá tăng, mình tin vào xu hướng dài hạn. Khi giá giảm, mình coi đó là cơ hội tích lũy. Nhờ vậy mà khi vàng tăng giá, mình có lãi tương đối, dù chưa từng đặt mục tiêu đầu tư".
Thu Trà cũng có nguyên tắc riêng: "Mình không nghĩ sẽ kiếm tiền nhanh từ vàng. Mình mua vì thích và vì cảm thấy nó giữ giá tốt hơn nhiều món tiêu sản khác. Khi có tiền tiết kiệm, mình thường dành một phần để mua vàng. Nếu đầu năm có khoản thưởng Tết, mình sẽ cân nhắc dùng một phần cho việc này. Mình cũng không bao giờ vay mượn để mua vàng ngày Thần Tài. Nếu không đủ tiền, mình sẵn sàng bỏ qua hoặc chỉ mua một ít kiểu 0,1 - 0,3 chỉ".
Trong bối cảnh giá vàng ngày Thần Tài thường cao hơn ngày thường, cả Hải Yến và Thu Trà đều có sự cân nhắc, tìm hiểu kỹ càng. "Giá vàng ngày này thường tăng mạnh, chưa kể phí gia công trang sức cũng cao hơn do vào mùa cao điểm. Mình từng so sánh và thấy cùng một mẫu nhẫn, phí gia công có thể chênh vài trăm nghìn đồng giữa mùa thấp điểm và cao điểm. Vì vậy mình thường khảo giá trước, xem giá niêm yết ở nhiều nơi rồi mới quyết định", Hải Yến nói.
Thu Trà cũng đồng tình với quan điểm này: "Có năm giá vàng không quá cao, mình thấy hợp lý nên mua thêm. Nhưng cũng có năm giá tăng quá mạnh - như năm nay thì mình chỉ mua một món nhỏ. Thấy mọi người xếp hàng dài, không khí rất rộn ràng cũng vui, cũng muốn mua thêm cho bõ công xếp hàng nhưng nếu giá đang quá cao so với kế hoạch, mình sẽ dừng lại".
Tài lộc: Sự kết hợp giữa niềm tin và kế hoạch thực tế
Về hiệu quả tài lộc khi mua vàng ngày vía Thần Tài, Hải Yến cho rằng việc làm ăn phát đạt khó để nói là do vía vàng hay do bản thân. Bản thân cô xem ngày Thần Tài là dịp để kích hoạt mục tiêu tài chính, giúp bản thân kỷ luật hơn trong cả năm để năm mới lại được mua vàng. "Có thể niềm tin tạo ra động lực. Khi tin rằng mình đã 'khai lộc', mình làm việc tự tin hơn, dám nhận thêm dự án, dám thử cơ hội mới", Hải Yến nói.
Thu Trà cũng đồng tình: "Mình nghĩ vàng không tự mang tiền đến. Nhưng việc tích lũy vàng giúp mình có cảm giác an toàn. Khi có tài sản dự phòng, mình bớt lo lắng hơn và có thể tập trung vào công việc. Sự ổn định tâm lý đôi khi chính là 'tài lộc' rồi".
Sau cùng, cả hai khẳng định tài lộc không thể tách rời khỏi sự cần cù, kiên nhẫn và bền bỉ. Họ tin rằng nếu cả năm tiêu xài hoang phí, thiếu kế hoạch thì ngày Thần Tài có mua 10 cây vàng cũng không cứu được. Ngược lại, nếu chăm chỉ và có chiến lược thì dù không mua đúng ngày đó, tài chính vẫn có thể đi lên.
Quyết định mua hay không mua vàng ngày vía Thần Tài vẫn là lựa chọn cá nhân. Với người này, đó là niềm tin. Với người khác, đó là phép thử của kỷ luật tài chính. Nhưng tựu trung, mua vàng có thể mang lại cảm giác an tâm còn tài lộc dài hạn vẫn phụ thuộc vào cách mỗi người quản lý tài chính của mình.
