Xe ôm truyền thống Sài Gòn: Cuộc chiến sinh tồn trước làn sóng công nghệ
Trong lòng thành phố Sài Gòn sôi động, nơi mỗi cuốc xe được định giá bằng thuật toán và hiển thị trên màn hình điện thoại, những tài xế xe ôm truyền thống bỗng chốc trở thành những người đứng ngoài cuộc đua khốc liệt. Không phải vì họ không muốn thay đổi, mà bởi vì "cuộc chơi mới" được thiết kế sẵn khiến những "bánh xe cũ" khó lòng theo kịp nhịp độ nhanh chóng của thời đại số.
Những ký ức và thực tại đầy thách thức
Hơn ba thập kỷ đứng xe tại con hẻm nhỏ trên đường Cách Mạng Tháng 8, quận 10, TP.HCM, ông Vũ Quốc Toản (65 tuổi) chưa bao giờ tưởng tượng rằng "đối thủ" của mình lại chính là một ứng dụng trong chiếc điện thoại thông minh. Ông Toản nhớ rõ những ngày đầu xe ôm công nghệ xuất hiện tại Sài Gòn, khoảng hơn mười năm trước. "Hồi đó, nó khuyến mãi dữ lắm, đi mấy chục cây số mà chỉ tốn có mấy nghìn bạc", ông kể lại với ánh mắt đầy suy tư.
Đối với ông Toản, những con số hiển thị trên màn hình không đơn thuần chỉ là giá cước. Chúng là dấu hiệu cho thấy công sức, kinh nghiệm dày dặn và sự chịu đựng nắng mưa của những người xe ôm truyền thống đang bị đặt lên bàn cân một cách lạnh lùng và vô cảm. Tại góc hẻm quen thuộc, ông vẫn ngồi đó mỗi sáng, nhưng lượng khách hàng ngày càng thưa thớt. Những cuốc xe rạng sáng từng được xem như "mỏ vàng" nay đã bị thay thế bởi những cú chạm màn hình của thế hệ trẻ không ngủ.
"Khách giờ toàn coi giá trên app", ông Toản chia sẻ thêm: "Mình xin thêm mấy nghìn đồng để bù tiền xăng, người ta cũng lắc đầu từ chối". Xe ôm công nghệ không chỉ mang đến sự tiện lợi vượt trội mà còn vô hình trung thiết lập một mặt bằng giá mới cho toàn bộ thị trường vận chuyển cá nhân, tạo ra áp lực khổng lồ cho những người như ông.
Rào cản công nghệ và sự lựa chọn khó khăn
Cách đó không xa, tại góc ngã tư Ngô Thời Nhiệm - Trần Quốc Thảo (quận 3), ông Hồ Bình Đức (68 tuổi) lặng lẽ quan sát dòng xe công nghệ chạy ngang qua, trong khi trên tay ông chỉ cầm tờ báo được gấp gọn gàng. "Sao không chuyển qua chạy app?" - câu hỏi này ông đã nghe không biết bao nhiêu lần từ người thân và bạn bè.
Ông Đức mở ví cho chúng tôi xem một tờ giấy nhỏ bên trong, trên đó ghi số điện thoại của gia đình để phòng khi có chuyện gì còn nhờ người đi đường liên hệ giúp đỡ. Ông thú nhận rằng mình không biết sử dụng điện thoại, chứ đừng nói đến smartphone. "Con tôi la tôi hoài, bảo ba phải dùng điện thoại để lỡ có việc gì còn liên lạc, nhưng tôi có xài được đâu", ông nói với giọng đầy bất lực.
Với ông Đức, rào cản không chỉ nằm ở công nghệ phức tạp mà còn ở cách làm việc khắc nghiệt. Chạy xe công nghệ đồng nghĩa với việc phải chạy theo tín hiệu liên tục, bỏ cuốc bị trừ điểm, nghỉ ngơi phải tắt máy. "Tôi già rồi, chịu không nổi mấy cái đó. Tôi thích tự do hơn", ông bộc bạch. Cái "tự do" mà ông Đức nói đến không phải là lang thang vô định, mà là quyền chủ động dừng - chạy - nghỉ theo sức lực của bản thân, không bị điều khiển bởi thuật toán vô hình.
Tìm kiếm những khe hẹp để sinh tồn
Bị "dồn" vào thế yếu, những người xe ôm truyền thống buộc phải tìm kiếm những khoảng trống mà xe công nghệ chưa hoặc không muốn chạm tới. Đối với ông Đức, đó chính là lòng tin từ khách hàng. Những phụ huynh gửi con cho ông đưa đón mỗi ngày không cần quan tâm giá trên ứng dụng là bao nhiêu. Họ tin tưởng con mình được chở bởi một người quen mặt, quen đường và quen nếp sinh hoạt.
Còn với ông Toản, đó là những cuốc xe "có tình" đầy ấm áp. Có lần, một vị khách bị móc túi, không có tiền đi xe ôm ra bến xe. Ông không những không lấy tiền xe mà còn cho họ thêm ít tiền để phòng đi đường còn ăn uống. "Nhiều khi tôi nghĩ giúp người ta cũng là giúp mình, thấy nhẹ lòng. Mình tính toán chi mấy chục nghìn đó", ông nói với nụ cười hiền hậu.
Những điều ấy không thể đo lường bằng chỉ số đánh giá hay thang điểm thưởng trên ứng dụng. Nhưng đó chính là thứ giúp họ "cầm cự" trong cuộc cạnh tranh khốc liệt này. Đan đôi tay thô ráp, rám nắng vì năm tháng, gió bụi, ông Toản chia sẻ thêm: xe ôm công nghệ có thể "thắng" về tốc độ, giá cả và sự tiện lợi. Nhưng xe ôm truyền thống vẫn giữ được một thứ khác, đó là sự thấu cảm và tình người sâu sắc.
Kết luận: Cuộc xung đột giữa hai hệ giá trị
Giữa những cuốc xe gấp gáp của đời sống hiện đại, ông Toản và ông Đức vẫn dành thời gian lắng nghe những câu chuyện đời của khách hàng. Không cần ứng dụng phức tạp, không cần bản đồ số, những cuộc trò chuyện ngắn ngủi ấy trở thành sợi dây kết nối những con người đang dần bị đẩy ra bên lề nhịp sống nhanh chóng.
Cuộc "va chạm" giữa xe ôm truyền thống và xe ôm công nghệ không đơn thuần chỉ là câu chuyện về giá cước. Đó là xung đột sâu sắc giữa hai hệ giá trị: một bên là sự tiện lợi lạnh lùng của thuật toán và công nghệ, một bên là nhịp sống chậm rãi và mối quan hệ được xây dựng vững chắc bằng niềm tin và sự thấu hiểu.
Khi khách quen ngày một ít dần, khi sức khỏe không còn cho phép ngồi chờ hàng giờ dưới cái nắng gắt của Sài Gòn, câu hỏi lớn không còn là ai thắng ai thua trong cuộc đua này. Mà là liệu họ sẽ tiếp tục bám trụ hay buông tay với nghề nghiệp đã từng nuôi sống cả gia đình mình giữa lòng thành phố náo nhiệt và không ngừng biến đổi này.
