Không còn tâm lý “bằng mọi giá” phải vào đại học, nhiều gia đình đã chủ động cho con theo học nghề, coi trọng năng lực thực tế hơn bằng cấp. Ông Nghiêm Xuân Thịnh, phụ huynh em Nghiêm Xuân Hải (xã Đại Xuyên, Hà Nội), quyết định cho con học trường nghề với kỳ vọng con sớm có việc làm ổn định. Ông cho biết, không phải vì lý do kinh tế, mà sau khi tham khảo nhu cầu thị trường, gia đình nhận thấy kỹ năng nghề nghiệp chính là yếu tố quyết định vị trí việc làm và thu nhập.
Học gì để làm được việc?
Không chạy theo phong trào, bạn Nguyễn Bảo Thùy Trang đã nộp hồ sơ vào Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Tại đây, Trang vừa học vừa làm, tiếp cận kiến thức thực tế mà thị trường lao động đang cần. Thực tế, ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo theo mô hình gắn với việc làm. Nhiều sinh viên được tuyển dụng ngay từ năm đầu hoặc ký cam kết nhận việc sau tốt nghiệp.
Chuyển biến trong nhận thức
Tiến sĩ Lê Danh Quang, Phó Hiệu trưởng Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, chia sẻ: “Trước đây, học nghề thường là lựa chọn thứ hai, nhưng nay nhiều bạn trẻ chủ động chọn ngay từ đầu vì thấy rõ cơ hội việc làm và triển vọng phát triển. Học nghề không còn là phương án dự phòng mà là hướng đi phù hợp với nhu cầu thị trường hiện đại.” Theo ông, các ngành như cơ khí, tự động hóa, điện-điện tử, công nghệ ô-tô, công nghệ thông tin, bán dẫn, AI và chuyển đổi số đang thiếu nhân lực trầm trọng.
Giáo dục nghề nghiệp có thời gian đào tạo ngắn, chi phí hợp lý, nhiều chương trình được Nhà nước hỗ trợ hoặc miễn học phí. Doanh nghiệp tuyển dụng ngày càng dựa vào năng lực hơn bằng cấp. Sự thiếu hụt lao động có kỹ năng khiến người học nghề dễ tìm việc, dần thay đổi quan niệm của phụ huynh và học sinh.
Thay đổi tư duy về học nghề
Chuyên gia lao động việc làm Vũ Xuân Hùng nhấn mạnh: “Tư duy về học nghề đã thay đổi và cần thay đổi quyết liệt hơn. Nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học quay lại học nghề, cho thấy việc xác định học gì thiết thực là vô cùng quan trọng.”
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhiều ngành có tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm cao, nhóm ngành kỹ thuật đạt tới 80%. Tuy nhiên, học viên cần xác định sở thích, năng lực và xu hướng tuyển dụng, tránh chạy theo ngành “hot” đã dư thừa lao động.
Liên thông và học tập suốt đời
PGS, TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động (Bộ Nội vụ), cho rằng: Nhà nước khuyến khích học nghề để đáp ứng hội nhập và phát triển. Học nghề không đóng lại cánh cửa học tập; nếu đảm bảo tính liên thông, người học vẫn có thể học lên cao đẳng, đại học.
Để học nghề trở thành dòng chảy bền vững, cần sự đồng bộ từ giáo dục, xã hội và gia đình. Giáo dục nghề nghiệp cần nằm trong hệ sinh thái mở, cho phép học tập suốt đời và dịch chuyển linh hoạt. Phụ huynh cần có thông tin đầy đủ về thị trường lao động để định hướng con em phù hợp.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, nhấn mạnh: “Học sinh cần chọn con đường phù hợp với khả năng, có việc làm và thu nhập ổn định. Nhà trường cần hướng nghiệp sớm để giúp các em lựa chọn đúng đắn.”
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học. Nếu được ban hành, Thông tư sẽ xóa bỏ rào cản, tạo điều kiện cho người học nghề nâng cao trình độ.
