Điểm trung bình môn tiếng Anh kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 đạt 5,07, giảm so với mức 5,38 của năm 2025; trung vị giảm từ 5,25 xuống 4,75; điểm xuất hiện nhiều nhất giảm từ 5,25 xuống 4,25. Đặc biệt, tỷ lệ thí sinh dưới 5 điểm tăng từ 38,22% lên 50,249% - tức hơn một nửa số thí sinh không đạt ngưỡng trung bình. Ông Lê Hoàng Phong, học giả Chevening đang học thạc sĩ ngành lãnh đạo giáo dục tại University College London (UCL), Vương quốc Anh, nhận định phổ điểm phát đi tín hiệu rõ về khoảng cách năng lực giữa các nhóm học sinh ngày càng gia tăng.
Phổ điểm tiếng Anh 2026: Khoảng cách năng lực rõ hơn
Năm 2026, cả nước có 334.547 thí sinh dự thi môn tiếng Anh. Ba chỉ báo trung tâm (trung bình, trung vị, điểm xuất hiện nhiều nhất) cùng giảm cho thấy sự thay đổi không chỉ ở nhóm nhỏ mà xảy ra tại vùng tập trung đông thí sinh nhất. Tuy nhiên, ông Phong nhấn mạnh: "Không nên kết luận rằng toàn bộ hệ thống đi xuống. Nhóm đạt từ 7 trở lên năm 2026 là 53.107 thí sinh, chiếm 15,874%, gần như tương đương năm 2025 (53.251 thí sinh, 15,15%). Số thí sinh đạt điểm 10 tăng từ 141 lên 311, tỷ lệ điểm 10 trên 10.000 thí sinh tăng từ 0,4007 lên 0,9296." Ông giải thích: "Phổ điểm không phản ánh suy giảm đồng đều, mà phản ánh cấu trúc phân tầng rõ hơn: nhóm khá giỏi vẫn đứng vững, còn nhóm trung bình và trung bình thấp bị kéo xuống mạnh."
Nguyên nhân: Đề thi khó hơn với nhóm yếu, bất bình đẳng cơ hội
Ông Phong cho rằng trung vị giảm mạnh hơn điểm trung bình cho thấy nhóm ở giữa (vốn từ 5-6 điểm) trượt xuống vùng 4-5. Điều này thường xảy ra khi đề thi có nhiều câu hỏi đòi hỏi vốn từ, đọc hiểu, tư duy loại trừ và kinh nghiệm làm bài. Học sinh được chuẩn bị tốt sẽ thích nghi; học sinh học chủ yếu qua tiết chính khóa dễ bị hụt. "Ở tầng chính sách, phổ điểm này nên được đọc như một chỉ dấu về chưa bình đẳng cơ hội học tiếng Anh. Tiếng Anh chịu ảnh hưởng mạnh của điều kiện gia đình, môi trường sống và khả năng tiếp cận tài nguyên ngoài nhà trường," ông phân tích. Học sinh đô thị có trung tâm, giáo viên giỏi, tài liệu luyện thi; học sinh nông thôn, vùng khó khăn phụ thuộc vào lớp chính khóa. Khi lớp chính khóa không đủ mạnh, khoảng cách tích lũy qua nhiều năm.
Giới hạn của phổ điểm và cảnh báo chính sách
Ông Phong lưu ý: phổ điểm không đủ để kết luận học sinh yếu toàn diện (vì bài thi không đo nghe, nói, viết, giao tiếp thực tế); không đủ để kết luận giáo viên dạy chưa hiệu quả (vì điều kiện dạy khác nhau); không đủ để khẳng định đề thi tốt hay chưa (cần phân tích ma trận, độ khó, độ phân biệt). Dù vậy, phổ điểm 2026 đưa ra cảnh báo quan trọng: sau nhiều năm đổi mới, dạy học tiếng Anh có nguy cơ tạo ra hai tầng năng lực. Một tầng học sinh có điều kiện đạt điểm cao; một tầng lớn hơn học trong điều kiện hạn chế, thiếu môi trường thực hành, thiếu hỗ trợ cá nhân hóa. "Tầng thứ hai mới là thước đo công bằng của chính sách giáo dục," ông nhấn mạnh.
Giải pháp: Đánh giá sớm, hỗ trợ giáo viên, tài nguyên công chất lượng cao
Ông Lê Hoàng Phong đề xuất ba hướng chính sách. Thứ nhất, cần chiến lược đánh giá sớm và thông minh hơn: các mốc đánh giá chẩn đoán ở lớp 6, lớp 9, lớp 11 để nhận diện lỗ hổng về từ vựng, ngữ pháp, đọc hiểu, kỹ năng tự học, từ đó can thiệp kịp thời. Thứ hai, chính sách tiếng Anh cần chuyển trọng tâm từ khẩu hiệu chuẩn đầu ra sang năng lực triển khai trong lớp học: hỗ trợ giáo viên về phương pháp dạy đọc, dạy từ vựng, phản hồi lỗi, thiết kế bài học phân hóa, sử dụng dữ liệu học tập. Thứ ba, xây dựng tài nguyên học tập công chất lượng cao, miễn phí cho học sinh vùng khó khăn: bài luyện phù hợp trình độ, phản hồi tự động, thư viện nghe đọc chuẩn, lộ trình ôn tập, hệ thống theo dõi tiến bộ. "Việt Nam không thiếu học sinh giỏi tiếng Anh. Điều đang cần là một hệ thống đủ công bằng và đủ hiệu quả để số đông học sinh đạt được năng lực tiếng Anh nền tảng sau nhiều năm học phổ thông," ông kết luận. "Điểm trung bình 5,07 là con số đáng chú ý, nhưng điều đáng suy nghĩ hơn là trung vị 4,75; điểm xuất hiện nhiều nhất 4,25 và hơn một nửa thí sinh dưới 5. Những con số ấy không nên được dùng để quy trách nhiệm vội vã, mà nên được dùng để hệ thống nhìn lại cách dạy, cách học, cách kiểm tra, cách đầu tư và cách bảo đảm cơ hội học tiếng Anh cho mọi học sinh."
