Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, các trường đại học không chỉ đơn thuần là nơi đào tạo nguồn nhân lực mà còn phải đóng vai trò tiên phong, đi trước mở đường cho sự phát triển của đất nước. Đây là nhận định được nhiều chuyên gia giáo dục đưa ra tại hội thảo “Đại học và trách nhiệm dẫn dắt” diễn ra mới đây.
Vai trò tiên phong của đại học
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, các trường đại học cần thay đổi tư duy từ việc chỉ đào tạo nhân lực đáp ứng nhu cầu thị trường sang việc chủ động tạo ra những xu hướng mới, dẫn dắt sự thay đổi. Đại học không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức mà còn là trung tâm nghiên cứu, sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
PGS.TS Nguyễn Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh: “Các trường đại học phải đi trước một bước, không chỉ trong đào tạo mà còn trong nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Chúng ta cần tạo ra những sản phẩm trí tuệ, những công nghệ mới để phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội”.
Thách thức và cơ hội
Tuy nhiên, để thực hiện được vai trò tiên phong, các trường đại học đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn lực, cả về tài chính lẫn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý còn nhiều bất cập, chưa tạo đủ động lực cho các trường đại học đổi mới sáng tạo.
GS.TS Trần Văn Tùng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng: “Các trường đại học cần có sự tự chủ lớn hơn, được trao quyền quyết định trong việc xây dựng chương trình đào tạo, tuyển dụng giảng viên và sử dụng ngân sách. Chỉ khi có sự tự chủ thực sự, các trường mới có thể phát huy hết tiềm năng của mình”.
Dù vậy, cơ hội cũng rất lớn. Với sự phát triển của công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, các trường đại học có thể tận dụng để nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Việc hợp tác với doanh nghiệp, các viện nghiên cứu trong và ngoài nước cũng mở ra nhiều cơ hội để các trường tiếp cận với những công nghệ tiên tiến và nguồn lực mới.
Định hướng phát triển
Để thực hiện vai trò dẫn dắt, các trường đại học cần xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn, có lợi thế cạnh tranh. Đồng thời, cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế, thu hút các nhà khoa học đầu ngành về làm việc và tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, hiện đại.
Bên cạnh đó, việc đổi mới phương pháp giảng dạy, chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học cũng là yếu tố quan trọng. Sinh viên cần được trang bị kỹ năng tư duy phản biện, sáng tạo, khả năng thích ứng với sự thay đổi để trở thành những công dân toàn cầu.
Kết luận hội thảo, các chuyên gia đồng thuận rằng, trong bối cảnh mới, các trường đại học không thể đứng ngoài cuộc. Họ phải là những người tiên phong, dẫn dắt sự thay đổi, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững. Đây không chỉ là trách nhiệm mà còn là sứ mệnh của các trường đại học trong thời đại mới.
