Gần 20h, tại điểm mạch nước ngầm bên đường 587, nhiều người dân bản Tà Rừng vẫn kiên nhẫn chờ đến lượt hứng nước dưới ánh đèn pin. Những chiếc can nhựa xếp thành hàng dài. Chị Hồ Thị Xay (28 tuổi) ở bản Tà Rừng đưa hai con nhỏ đi cùng đến hứng nước. Chị chia sẻ: "Ban ngày đông người lắm, chờ rất lâu mới đến lượt. Tối đi đỡ phải chen nhau hơn".
Nhiều hộ dân phải đi lấy nước vào ban đêm
Không riêng gia đình chị Xay, nhiều hộ đồng bào Bru Vân Kiều ở bản Tà Rừng cũng chọn buổi tối để đi lấy nước. Có người đi từ chập tối, có người gần nửa đêm mới vào. Ai cũng hy vọng mang được vài can nước từ những mạch nước ngầm ít ỏi giữa mùa khô. Em Hồ Thị Xã, ở bản Tà Rừng, cho biết: "Ngày nào em cũng phải đi chở nước hai lần, mỗi lần hai can. Mọi người trong bản chia khoảng thời gian ra để luân phiên lấy nước, khỏi phải chờ lâu".
Bản Tà Rừng có 172 hộ, 100% là đồng bào Bru Vân Kiều. Năm 2024, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, địa phương được đầu tư một công trình nước sạch tự chảy tại trung tâm bản. Công trình đã giúp nhiều hộ dân ở cụm trung tâm có nước sử dụng. Tuy nhiên, vào mùa khô, lưu lượng nước đầu nguồn giảm mạnh nên không đáp ứng đủ nhu cầu. Nhiều gia đình vẫn phải xuống suối cách bản khoảng 2 km hoặc vào rừng tìm các mạch nước ngầm.
Điểm bản lẻ khó khăn hơn
Đối với các điểm bản lẻ như Xóm Um, Xóm Đạo và những hộ dân sống phân tán, việc tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh còn khó khăn hơn. Muốn có nước, người dân phải đi sâu vào rừng khoảng 3 km. Ngay trên đường tỉnh lộ 587 có một mạch nước ngầm lộ thiên, nhưng nước chảy ra không nhiều; muốn hứng đầy 1 can 20 lít phải chờ khoảng 30 phút.
Ông Hồ Văn Mũa - Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Khe Sanh, cho biết: "Tại bản Tà Rừng hiện có 3 mạch nước ngầm lộ thiên. Đến mùa khô, đây là những nguồn nước chủ yếu để nhiều hộ dân lấy nước về duy trì sinh hoạt".
Thiếu nước ở nhiều bản khác
Không chỉ bản Tà Rừng, tình trạng thiếu nước hợp vệ sinh cũng diễn ra ở nhiều bản khác trên địa bàn xã Khe Sanh. Bản Cu Dong có 106 hộ, toàn bộ là đồng bào Bru Vân Kiều, được chia thành ba cụm dân cư biệt lập: Cu Dong, La Heng và Đồi Cu Xeng. Năm 2023, cụm La Heng được đầu tư công trình nước tự chảy nhưng chỉ có 2 bể chứa nên lượng nước không đủ trong mùa khô. Cụm Cu Dong chưa có công trình nước hợp vệ sinh, người dân tự kéo ống từ khe suối. Mùa khô, nước đầu nguồn cạn dần, các hộ phải thay nhau hứng nước theo khung giờ. Con suối chảy qua bản chỉ còn một luồng nhỏ, nhưng người dân vẫn phải dùng để tắm giặt, vệ sinh và nhiều hộ lấy về nấu ăn sau khi đun sôi.
Ở cụm Đồi Cu Xeng, địa hình trên đỉnh núi khiến việc xây dựng hệ thống nước tự chảy gần như không thể. Muốn có nước sinh hoạt, người dân phải xuống suối chở từng can nước bằng xe máy. Anh Hồ Văn Thu, người dân điểm bản Đồi Cu Xeng, cho biết: "Toàn bộ nước ăn, nước sinh hoạt đều phải xuống suối chở về bằng xe máy. Đường xa, dốc nên rất vất vả. Mùa khô nước ít nên việc đi lấy nước càng khó khăn".
Bản Hò Lè thiếu nước nghiêm trọng
Bản Hò Lè có 41 hộ đồng bào Bru Vân Kiều, thuộc diện đặc biệt khó khăn. Đường vào bản chủ yếu là đường đất, mùa mưa lầy lội chỉ đi bộ được. Khó khăn về giao thông kéo theo trở ngại trong đầu tư hạ tầng. Cả 41 hộ đều thiếu nước sinh hoạt. Do nước đầu nguồn khô cạn, hệ thống nước tự chảy không đủ. Ông Hồ Văn Ưng - Trưởng bản Hò Lè, chia sẻ: "Bình thường đã thiếu nước sinh hoạt. Đến mùa khô, nước suối cạn nên tình trạng càng nghiêm trọng. Có được can nước mang từ rừng về là bà con phải dùng rất tiết kiệm".
Theo thống kê của địa phương, toàn bộ 8 bản thuộc khu vực xã Húc cũ, nay thuộc xã Khe Sanh, đều thiếu nước hợp vệ sinh. Nhiều gia đình phải xuống suối hoặc vào rừng tìm mạch nước.
Giải pháp cho bài toán nước sạch
Ông Hồ Văn Mũa cho biết, dân cư sống phân tán là rào cản lớn nhất trong việc đầu tư các công trình cấp nước tập trung. Với những bản ở vùng thấp, giải pháp phù hợp là khoan giếng sâu để khai thác nước ngầm. Còn đối với các cụm dân cư trên núi cao, việc xây dựng các bể chứa dung tích lớn để tích nước mưa là phương án khả thi hơn.
Việc đầu tư các công trình cấp nước phù hợp với từng địa hình được kỳ vọng sẽ từng bước giải quyết tình trạng thiếu nước hợp vệ sinh ở các bản vùng cao Khe Sanh. Khi đó, người dân Bru Vân Kiều sẽ không còn phải băng rừng, xuống suối tìm từng can nước để duy trì cuộc sống hằng ngày.
