Cống ngăn triều Bến Nghé tái khởi động, bước tiến lớn trong dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng tại TP.HCM
Sau thời gian dài bị gián đoạn, dự án “Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu - giai đoạn 1” đang được tái khởi động mạnh mẽ. Trong đó, cống ngăn triều Bến Nghé nổi lên như một hạng mục đặc biệt, đóng vai trò then chốt trong hệ thống kiểm soát ngập cho khu vực nội đô sầm uất.
Vị trí chiến lược và thiết kế độc đáo
Cống Bến Nghé là một trong sáu cống kiểm soát triều lớn thuộc dự án chống ngập trị giá 10.000 tỷ đồng. Công trình này tọa lạc trên kênh Bến Nghé, gần khu vực cầu Mống, ranh giới giữa phường Xóm Chiếu (Quận 4 cũ) và phường Sài Gòn (Quận 1 cũ). Với vị trí nằm trong lõi trung tâm TP.HCM, cống được thiết kế theo hướng hài hòa cảnh quan, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến không gian kiến trúc và giao thông thủy.
Điểm nhấn nổi bật của cống là hệ thống cửa van chìm có trọng lượng hơn 434 tấn. Khi không vận hành, cửa van nằm ẩn dưới mặt nước, đảm bảo mỹ quan đô thị và cho phép tàu thuyền lưu thông bình thường. Đây là công trình duy nhất được thiết kế với hệ thống cửa van chìm và lối đi nội bộ ngầm dưới lòng kênh Bến Nghé, phục vụ công tác vận hành và bảo trì.
Cơ chế hoạt động thông minh
Cống Bến Nghé hoạt động như một “lớp phòng tuyến” linh hoạt. Khi mực nước triều trên sông Sài Gòn dâng cao, cửa van sẽ được nâng lên để ngăn triều xâm nhập vào hệ thống kênh rạch nội đô. Ngược lại, khi mực nước ngoài sông thấp hơn phía trong, cửa van hạ xuống để thoát nước, duy trì dòng chảy và giao thông thủy. Trong mùa mưa, cống còn đóng vai trò điều tiết, hỗ trợ tiêu thoát nước khi điều kiện thủy văn cho phép.
Theo ông Nguyễn Tâm Tiến, Tổng giám đốc Trung Nam Group - nhà đầu tư dự án, hệ thống công trình thuộc dự án chống ngập TP.HCM có ba chức năng chính: ngăn triều, duy trì môi trường nước và hỗ trợ bơm tiêu giảm ngập. Riêng cống Bến Nghé được thiết kế theo dạng cống âm, với toàn bộ hệ thống cửa van bố trí chìm dưới mặt nước.
Tiến độ và kỳ vọng
Sau hơn 5 năm tạm dừng, cống ngăn triều Bến Nghé đã được tái khởi động và vận hành thử nghiệm từ đầu tháng 2/2026. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống chống ngập cho khu vực trung tâm TP.HCM. Hiện nay, công trình đang tập trung hoàn thiện các hạng mục cuối cùng, bao gồm nạo vét lòng kênh và hoàn thiện hệ thống điều khiển tự động SCADA.
Đại diện nhà đầu tư cho biết, đến nay toàn dự án chống ngập giai đoạn 1 đã hoàn thành khoảng 94% khối lượng. Phần còn lại chủ yếu là kiểm tra, hiệu chỉnh thiết bị, kết nối hệ thống, vận hành thử và nghiệm thu. Theo kế hoạch, dự án sẽ hoàn thành và đưa vào vận hành trong năm nay. Nhà đầu tư cam kết chịu trách nhiệm bảo hành, vận hành toàn bộ hệ thống trong thời gian 5 năm sau khi bàn giao.
Khi đi vào hoạt động ổn định, cống ngăn triều Bến Nghé cùng các hạng mục khác của dự án được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng ngập do triều cường, từng bước cải thiện môi trường nước và điều kiện sống cho khu vực trung tâm TP.HCM.
Tổng quan dự án
Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM giai đoạn I được khởi công giữa năm 2016, dự kiến hoàn thành năm 2018. Dự án có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kiểm soát ngập do triều cường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cho vùng diện tích 570 km² với khoảng 6,5 triệu dân thuộc khu vực bờ hữu sông Sài Gòn và Trung tâm TP.HCM.
Dự án có quy mô gồm 6 cống ngăn triều (cống ngăn triều Tân Thuận, Bến Nghé, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và cống ngăn triều Phú Định) và xây kè ven sông dài 7,8km từ Vàm Thuật đến Sông Kinh. Dự án chính thức khởi công ngày 26/6/2016, đánh dấu một nỗ lực lớn trong công tác phòng chống ngập lụt tại thành phố lớn nhất cả nước.
