Sự ra đi đột ngột của một người cao tuổi ngay trên vạch kẻ đường dành riêng cho người đi bộ, bất chấp nguyên nhân tai nạn đang được cơ quan chức năng làm rõ, đã khiến dư luận không khỏi băn khoăn về một thực trạng nhức nhối kéo dài nhiều năm nay. Trong hệ thống giao thông đô thị, người đi bộ dường như luôn là bộ phận chịu nhiều thiệt thòi, với không gian tham gia giao thông ngày càng thu hẹp một cách đáng báo động.
Vỉa hè bị biến dạng và lấn chiếm tràn lan
Kết cấu hạ tầng duy nhất dành cho người đi bộ là vỉa hè từ lâu đã không còn giữ được chức năng ban đầu. Thay vào đó, nó bị "xà xẻo" và mặc nhiên biến thành mặt bằng kinh doanh, bãi đỗ xe, hoặc chỗ để phương tiện mưu sinh. Tình trạng này không chỉ dừng lại ở việc lấn chiếm tĩnh mà còn nghiêm trọng hơn khi vỉa hè thường xuyên bị biến thành "làn ưu tiên" cho xe máy né tránh ùn tắc.
Thiếu tôn trọng từ phương tiện cơ giới
Không ít người cầm lái cứ vô tư tăng ga, bất chấp sự an nguy của người đi bộ. Hậu quả là ở nhiều nơi, người đi bộ buộc phải tràn xuống lòng đường để di chuyển, đối mặt với nguy cơ tai nạn cao. Thậm chí, ngay cả khi bước lên vạch sơn trắng - ranh giới pháp lý được thiết kế để bảo vệ quyền lưu thông, họ vẫn không nhận được sự tôn trọng cần thiết từ các phương tiện giao thông.
Thực tế này khiến nhiều du khách nước ngoài tỏ ra bối rối, đứng co cụm trên vỉa hè mà không dám băng qua đường dù có vạch kẻ dành cho người đi bộ. Nhiều người còn ví von trải nghiệm đi bộ qua đường ở Việt Nam như một "môn thể thao mạo hiểm", phản ánh sự thiếu an toàn trầm trọng.
Quy định pháp luật và thách thức thực thi
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 đã quy định nghiêm ngặt việc người tham gia giao thông phải giảm tốc độ và nhường đường cho người đi bộ trên vạch kẻ đường. Đi kèm với đó, Nghị định số 168/2024/NĐ-CP thay thế các quy định xử phạt trước đây cũng đặt ra nhiều mức chế tài nghiêm khắc, đặc biệt là tăng nặng đối với hành vi cản trở hoặc không nhường đường cho khách bộ hành.
Lực lượng chức năng cũng thường xuyên ra quân để lập lại trật tự vỉa hè. Tuy nhiên, sự kém ý thức và thiếu tự giác của một bộ phận chủ hàng quán cùng người tham gia giao thông, cộng với việc còn buông lỏng và chưa xử lý nghiêm của các lực lượng chức năng, đang khiến tình trạng này ngày càng trầm trọng hơn.
Mảnh ghép quan trọng bị bỏ quên trong phát triển đô thị
Trong nhiều năm qua, chúng ta liên tục kêu gọi người dân hạn chế sử dụng phương tiện giao thông cá nhân và đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng cho các tuyến đường sắt đô thị, tàu điện ngầm, cũng như mạng lưới xe buýt các loại. Thế nhưng, một nguyên lý cơ bản đang bị bỏ qua: mọi hành trình giao thông công cộng, dù hiện đại đến đâu, đều bắt đầu và kết thúc bằng việc đi bộ.
Làm sao chúng ta có thể thuyết phục người dân đến bến tàu hoặc trạm xe buýt khi việc đi bộ luôn tiềm ẩn rủi ro? Khi môi trường giao thông còn đầy xung đột, bản năng sinh tồn sẽ khiến người dân tiếp tục bám víu vào phương tiện cá nhân, tạo ra một vòng quay ùn tắc và ô nhiễm không bao giờ có điểm dừng.
Kêu gọi hành động quyết liệt
Văn minh đô thị không thể phát triển nếu chỉ dựa vào những đại lộ hàng nghìn tỷ đồng, những đoàn tàu trên cao hay chạy dưới lòng đất mà bỏ qua mảnh ghép quan trọng nhất: người đi bộ. Đã tới lúc cần phải tạo điều kiện để người đi bộ được trở lại đúng vị thế là thành tố quan trọng của giao thông đô thị.
Điều này phải được bắt đầu bằng thái độ không khoan nhượng từ các cơ quan chức năng, đặc biệt là trong việc giành lại những không gian an toàn và thuận tiện cho người đi bộ. Chỉ khi người đi bộ được đảm bảo an toàn và tôn trọng, hệ thống giao thông đô thị mới thực sự phát triển bền vững và văn minh.
