TP.HCM miễn phí xe buýt toàn dân: Kỳ vọng tăng ít nhất 30% lượng khách
Tại hội nghị Thành ủy TP.HCM lần thứ 5 diễn ra chiều 1.4, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đã công bố chủ trương miễn phí xe buýt cho tất cả người dân trên địa bàn thành phố. Hiện tại, TP.HCM đã miễn phí xe buýt cho người từ 60 tuổi trở lên với kinh phí ước tính khoảng 1.700 tỉ đồng mỗi năm. Nếu mở rộng diện miễn phí toàn dân, ngân sách thành phố sẽ cần chi khoảng 7.000 tỉ đồng hàng năm.
Mục tiêu lớn: Giải quyết kẹt xe và ô nhiễm
Theo Bí thư Trần Lưu Quang, chủ trương này nhằm thực hiện các mục tiêu quan trọng do Tổng Bí thư Tô Lâm giao phó, bao gồm giải quyết tình trạng kẹt xe và giảm ô nhiễm môi trường. Ông nhấn mạnh rằng, để khuyến khích người dân chuyển từ xe gắn máy sang xe buýt, việc miễn phí là yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, phần lớn khách đi xe buýt hiện nay là những người có hoàn cảnh khó khăn, do đó chính sách này cũng giúp họ tiết kiệm đáng kể chi phí sinh hoạt.
Lộ trình triển khai và kỳ vọng tăng trưởng
Sau khi Thường trực Thành ủy TP.HCM đưa ra chủ trương, Sở Xây dựng thành phố đang khẩn trương chuẩn bị các phương án cụ thể. Ông Bùi Hòa An, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết cơ quan chuyên môn đang nghiên cứu toàn diện các khía cạnh kỹ thuật, nguồn lực và tài chính. Dự kiến, tờ trình sẽ được hoàn thiện và đệ trình HĐND TP.HCM vào cuộc họp cuối tháng 4. Nếu nghị quyết được thông qua, chính sách có thể có hiệu lực chỉ sau 10 ngày.
Ban đầu, việc miễn phí sẽ tập trung vào các tuyến xe buýt nội tỉnh đang khai thác. TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng ít nhất 30% lượng khách sau khi chính sách được áp dụng. Với cơ sở hạ tầng hiện có, thành phố có khả năng đáp ứng mức tăng lên đến 70% nếu lượng khách tăng vượt kỳ vọng.
Cải thiện hạ tầng và mạng lưới xe buýt
Để đạt được mục tiêu tăng trưởng, Sở Xây dựng sẽ đồng thời sắp xếp lại luồng tuyến, tái cơ cấu toàn bộ mạng lưới xe buýt hiện hữu và mở thêm các tuyến mới. Nguyên tắc được đặt ra là trên các tuyến đường dân sinh, cứ khoảng 300 đến 500 mét phải có một trạm dừng hoặc nhà chờ, kèm theo các điểm gửi xe cá nhân thuận tiện. Các đoạn đường đi bộ từ nhà đến trạm xe buýt và bãi giữ xe cũng cần được thiết kế tiện lợi, có thể có mái che mưa nắng, và đặc biệt cần chấn chỉnh trật tự lòng lề đường để người dân dễ dàng tiếp cận.
Kinh nghiệm từ các thành phố trên thế giới
Trên thế giới, khoảng 100 thành phố đã áp dụng chính sách miễn phí xe buýt ở các mức độ khác nhau và ghi nhận những kết quả tích cực. Chẳng hạn, Kansas City tại Mỹ đã thực hiện chính sách "Zero Fare" từ năm 2019, góp phần tăng GDP khu vực và giảm xung đột giữa tài xế và hành khách. Tại Montpellier, Pháp, số lượng người dùng xe buýt đã tăng gấp ba lần sau khi miễn phí. Luxembourg áp dụng miễn phí toàn bộ giao thông công cộng, giúp giảm đáng kể lượng khí thải CO2 và NOx.
Thực trạng và cơ hội tại TP.HCM
Lượng khách đi xe buýt tại TP.HCM đang tăng trưởng mạnh mẽ nhờ sự xuất hiện của các tuyến xe buýt điện và tác động của giá nhiên liệu tăng cao. Năm 2025, khối lượng vận tải hành khách công cộng đạt 577,9 triệu lượt, tăng 13,7% so với năm trước. Trong tháng 3, lượng hành khách sử dụng giao thông công cộng tăng vọt 35%, đạt trung bình khoảng 340.000 lượt mỗi ngày.
Nếu lượng khách tăng thêm 30%, tỷ lệ người dân sử dụng giao thông công cộng tại TP.HCM sẽ tiệm cận mức 15-16%, đúng với mục tiêu đặt ra cho cuối năm nay.
Ý kiến chuyên gia và khuyến nghị
Ông Lê Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm tư vấn ứng dụng kinh tế, HIDS, hoan nghênh chủ trương mở rộng diện miễn phí, coi đây là thời cơ "chín muồi" để thúc đẩy giao thông công cộng. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng tại khu vực nội đô, giá vé không phải là yếu tố quyết định duy nhất. Sự thuận tiện, đúng giờ, phương tiện sạch sẽ và hiện đại mới là những yếu tố quan trọng cho sự chuyển đổi bền vững.
Ông Hải kiến nghị TP.HCM nên cân nhắc mở rộng đối tượng miễn phí nhưng không nhất thiết phải áp dụng cho tất cả mọi người. Nguồn lực tiết kiệm được có thể chuyển sang đầu tư cho phương tiện phù hợp và mở rộng mạng lưới xe buýt đến các vùng xa, nơi người dân thực sự cần di chuyển với chi phí hợp lý. Song song đó, thành phố cần đẩy mạnh các biện pháp hạn chế xe cá nhân tại khu vực trung tâm, thúc đẩy chuyển đổi xe điện và thu phí vào nội đô.
Chính sách miễn phí xe buýt không chỉ giúp giảm ùn tắc và ô nhiễm mà còn tạo cơ hội thay đổi thói quen giao thông của người dân, đồng thời góp phần tăng cường sức khỏe thông qua việc đi bộ đến các trạm xe.
