Xung đột Trung Đông đẩy giá nhiên liệu tăng, ngành hàng không Việt Nam đối mặt khủng hoảng
Xung đột chiến sự tại khu vực Trung Đông đã gây ra sự thiếu hụt nguồn nhiên liệu nghiêm trọng, đẩy giá xăng dầu lên cao chưa từng có. Ngành hàng không đang chịu tác động nặng nề, với nhiều hãng bay rơi vào tình trạng càng khai thác càng thua lỗ do không thể bù đắp chi phí nhiên liệu phát sinh. Vận tải hàng không phải đối mặt với hàng loạt khó khăn trong bối cảnh căng thẳng leo thang.
Diễn biến phức tạp ảnh hưởng đến mạng bay toàn cầu
Theo báo cáo của Bộ Xây dựng về tác động chiến tranh khu vực Trung Đông và các giải pháp ứng phó với việc tăng giá nhiên liệu hàng không, ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, cho biết xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran bắt đầu từ ngày 28/2/2026 đã khiến nhiều quốc gia như Iran, Iraq, Kuwait, Qatar, UAE, Israel đóng cửa hoặc hạn chế không phận. Các sân bay lớn như Dubai, Abu Dhabi, Doha cũng tạm dừng hoạt động.
"Diễn biến giao tranh đến nay đã khiến nhiều tuyến bay nối châu Âu-châu Á qua vùng Vịnh bị ảnh hưởng nghiêm trọng, không chỉ tác động đến hoạt động di chuyển của hành khách mà cả luồng hàng hóa, vật tư, trang thiết bị qua đường hàng không. Tình hình này gây gián đoạn quy mô lớn đối với mạng bay toàn cầu, nhiều hãng hàng không quốc tế đã phải hủy hoặc điều chỉnh lịch khai thác," ông Dũng nhấn mạnh.
Ngành hàng không Việt Nam trong cơn bão giá
Chiến sự diễn ra trong bối cảnh ngành hàng không Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ, với tăng trưởng thị trường năm 2025 đạt 83,5 triệu hành khách, tăng 10,8% so với 2024 và 1,5 triệu tấn hàng hóa, tăng 18,5%. Hai tháng đầu năm 2026 cũng ghi nhận sự bùng nổ của du lịch quốc tế với 4,7 triệu lượt khách, tăng 18,1%, trong đó các thị trường mới như Ấn Độ, châu Âu, châu Phi, châu Mỹ có sự tăng trưởng đột phá. Vận tải hàng không đảm nhiệm vận chuyển hơn 80% lượng khách du lịch quốc tế này.
Tuy nhiên, vận tải hàng không sẽ phải đối mặt với tình hình hết sức khó khăn trong các tháng tới do việc tăng giá nhiên liệu, sụt giảm nhu cầu du lịch, giao thương trực tiếp, đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa và việc siết chặt chi tiêu của người dân. Xung đột đã ảnh hưởng ngay đến hoạt động khai thác giữa Việt Nam và Trung Đông, với các hãng Qatar Airways, Emirates và Etihad Airways phải hủy hàng loạt chuyến bay, ảnh hưởng đến hàng chục nghìn hành khách.
Nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu từ đầu tháng 4/2026
Do gián đoạn nguồn cung dầu thô qua eo biển Hormuz, giá nhiên liệu Jet A-1 Singapore tăng từ 83,32 USD/thùng lên đỉnh 231,42 USD/thùng vào ngày 4/3, tức tăng 160%, và dự báo sẽ tiếp tục giữ ở mức cao, xấp xỉ 170 USD/thùng trong tháng Ba. Theo Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế (IATA), giá nhiên liệu này sẽ khiến chi phí khai thác của các hãng hàng không đội thêm 50-60%, và nếu giá tăng đến 200 USD/thùng trở lên, chi phí có thể tăng trên 70%.
Việt Nam là nước phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu hàng không với 70% nhu cầu là nhập khẩu, trong đó trên 60% đến từ Thái Lan và Trung Quốc. Các đơn vị cung cấp như Skypec và Petrolimex Aviation đảm bảo cung cấp xăng dầu đến hết 31/3/2026, nhưng nguy cơ thiếu hụt từ đầu tháng 4/2026 là hiện hữu do các đối tác ở Singapore, Thái Lan, Trung Quốc trì hoãn giao hàng và có thể áp dụng điều khoản bất khả kháng.
Ông Uông Việt Dũng nhận định: "Nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu hàng không cung cấp cho hãng hàng không Việt Nam ngay từ đầu tháng 4/2026 và các tháng tiếp theo là hiện hữu." Các đơn vị như Skypec, Petrolimex Aviation, Tapetco đang tìm kiếm nguồn cung khác với giá cao, nhưng việc này rất khó khả thi trong bối cảnh hiện tại.
Tình trạng 'càng bay càng lỗ' và các giải pháp đề xuất
Đối với các hãng hàng không Việt Nam, chi phí nhiên liệu thường chiếm 35-40% tổng chi phí vận hành. Việc điều chỉnh lộ trình bay tránh không phận đóng cũng làm tăng thời gian bay, tiêu hao nhiên liệu, và chi phí bảo dưỡng, khiến nhiều đường bay rơi vào tình trạng càng bay càng lỗ. Theo báo cáo, với giá Jet A-1 khoảng 200-230 USD/thùng, chi phí khai thác của Vietnam Airlines tăng thêm 50-60%/tháng, Sun PhuQuoc Airways tăng 30%, và VietJet Air tăng thêm 2.000 tỷ đồng mỗi tháng.
Để giảm thiểu tác động, Cục Hàng không đề xuất Bộ Xây dựng kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét miễn 100% thuế bảo vệ môi trường đến hết tháng 5/2026, bổ sung nhiên liệu bay vào danh mục hàng hóa được giảm VAT từ 10% xuống mức phù hợp. Các đề xuất khác bao gồm:
- Áp dụng thu phụ thu nhiên liệu hàng không đối với vé máy bay nội địa với cơ chế điều chỉnh linh hoạt.
- Điều chỉnh giá trần trên các đường bay nội địa khi cần thiết.
- Thiết lập cơ chế làm việc cấp cao với các nước như Thái Lan, Trung Quốc để đảm bảo hợp đồng mua nhiên liệu.
- Giảm 50% phí trong lĩnh vực hàng không như phí cất hạ cánh, điều hành bay.
- Ngân hàng Nhà nước hỗ trợ tài chính, tăng giới hạn tín dụng cho các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu.
- Bộ Công Thương thúc đẩy mở rộng nguồn cung và chỉ đạo các nhà máy lọc dầu trong nước tăng công suất sản xuất Jet A-1.
Ông Dũng kết luận: "Với tính chất phức tạp, chưa xác định thời điểm kết thúc, vận tải hàng không sẽ phải đối mặt với tình hình hết sức khó khăn trong các tháng tới." Ngành hàng không Việt Nam đang ở thời điểm then chốt, cần sự hỗ trợ kịp thời để vượt qua khủng hoảng và duy trì tăng trưởng.
