Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa đề xuất chuyển 4 vườn quốc gia có diện tích trải dài qua nhiều tỉnh về trung ương quản lý, thay vì giao cho địa phương như hiện nay. Động thái này nhằm khắc phục tình trạng quản lý manh mún, chồng chéo và xung đột lợi ích giữa các tỉnh, thành có vườn quốc gia đi qua.
Bốn vườn quốc gia nào được đề xuất chuyển giao?
Theo tờ trình gửi Thủ tướng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất đưa 4 vườn quốc gia liên tỉnh về trực thuộc Bộ, bao gồm: Vườn quốc gia Ba Bể (Bắc Kạn, Tuyên Quang, Hà Giang), Vườn quốc gia Bạch Mã (Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng), Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Bình, Quảng Trị, Hà Tĩnh) và Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình, Hòa Bình, Thanh Hóa). Cả 4 vườn này đều có diện tích lớn, nằm trên địa bàn từ 3 tỉnh trở lên, với tổng diện tích hơn 300.000 ha.
Lý do cần quản lý tập trung
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc giao cho địa phương quản lý các vườn quốc gia liên tỉnh đã bộc lộ nhiều bất cập. Mỗi tỉnh quản lý một phần vườn dẫn đến sự khác biệt về quy hoạch, đầu tư và bảo tồn. Có tình trạng một tỉnh phát triển du lịch mạnh, trong khi tỉnh lân cận lại khai thác lâm sản trái phép, gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái chung. Ngoài ra, việc phối hợp giữa các địa phương trong phòng cháy chữa cháy rừng, bảo vệ động vật hoang dã cũng gặp nhiều khó khăn do khác biệt về nguồn lực và ưu tiên.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Minh Hoan cho biết: 'Việc quản lý tập trung sẽ giúp thống nhất một đầu mối, tránh chồng chéo, nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững. Chúng tôi kỳ vọng mô hình này sẽ tạo ra bước đột phá trong quản lý rừng đặc dụng quốc gia.'
Tác động đến địa phương và người dân
Đề xuất này đang gây nhiều tranh luận. Các tỉnh có vườn quốc gia lo ngại mất nguồn thu từ du lịch và dịch vụ liên quan. Ví dụ, Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng thu hút hơn 1 triệu lượt khách mỗi năm, đóng góp đáng kể cho ngân sách Quảng Bình. Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định sẽ có cơ chế chia sẻ lợi ích hợp lý, đảm bảo địa phương vẫn được hưởng lợi từ hoạt động du lịch và bảo tồn.
Về phía người dân sống trong vùng đệm, việc thay đổi cơ quan quản lý có thể ảnh hưởng đến sinh kế. Hiện có khoảng 500.000 hộ dân sinh sống xung quanh 4 vườn quốc gia này, phụ thuộc vào rừng để khai thác lâm sản, du lịch cộng đồng và nông nghiệp. Bộ cam kết sẽ xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, tạo việc làm thay thế, đồng thời tăng cường giao khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng.
Lộ trình thực hiện
Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự kiến trình Thủ tướng phê duyệt đề án trong năm 2025, và bắt đầu chuyển giao từ năm 2026. Trong thời gian chờ, các vườn quốc gia vẫn do địa phương quản lý như hiện tại. Bộ cũng sẽ phối hợp với các tỉnh để rà soát, kiểm kê tài sản, đánh giá hiện trạng và lập kế hoạch quản lý thống nhất.
Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu thành công, mô hình này có thể được nhân rộng ra các khu bảo tồn liên tỉnh khác, góp phần bảo vệ hiệu quả hơn các hệ sinh thái quan trọng của Việt Nam. Tuy nhiên, việc thuyết phục các địa phương và giải quyết hài hòa lợi ích là thách thức không nhỏ.
