Bê bối môi trường lớn: Hơn một nửa trạm quan trắc bị thao túng dữ liệu
Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (C05) phối hợp với Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Công an TP Hà Nội và Công an tỉnh Bắc Ninh đã đồng thời triển khai ba chuyên án điều tra các vi phạm trong lắp đặt, vận hành và quản lý hệ thống trạm quan trắc môi trường tự động, liên tục trên phạm vi toàn quốc.
Phạm vi vi phạm rộng khắp với nhiều doanh nghiệp liên quan
Cuộc điều tra tập trung vào các hành vi sai phạm của một số doanh nghiệp, bao gồm Công ty Cổ phần thiết bị công nghiệp và công nghệ môi trường Deahan, Công ty Cổ phần tập đoàn Seiki, Công ty Cổ phần kỹ thuật môi trường Việt An và Công ty trách nhiệm hữu hạn Minh Thành Group. Kết quả cho thấy, trong tổng số 306 trạm được kiểm tra, có tới 168 trạm (chiếm hơn 54,9%) đã bị can thiệp và chỉnh sửa dữ liệu phân tích môi trường.
Thủ đoạn tinh vi can thiệp vào toàn bộ hệ thống quan trắc
Các đối tượng đã sử dụng nhiều phương thức phức tạp để thao túng kết quả đo lường. Hệ thống quan trắc tự động liên tục bao gồm các bộ phận chính như bộ phận thu mẫu, buồng chứa mẫu, thiết bị đo (sensor), thiết bị phân tích (controller) và thiết bị truyền nhận dữ liệu (datalogger) đều có thể bị can thiệp.
Các thủ đoạn cụ thể bao gồm:
- Can thiệp vật lý: Pha loãng hoặc lọc mẫu bằng cách đấu nối các đường cấp nước sạch hoặc khí nén vào bồn chứa mẫu, làm giảm nồng độ chất ô nhiễm.
- Thay đổi vị trí lấy mẫu: Di chuyển thiết bị đo hoặc ống hút mẫu khỏi vị trí tiêu chuẩn để thu thập dữ liệu không chính xác.
- Chỉnh sửa cài đặt thiết bị: Thay đổi thông số dải đo trên sensor hoặc công thức tính toán trên controller và datalogger để làm sai lệch kết quả.
- Sử dụng phần mềm độc hại: Dùng phần mềm của nhà sản xuất để can thiệp từ xa, thay đổi hệ số nhân hoặc tạo dữ liệu giả.
Khả năng can thiệp từ xa qua internet gây lo ngại
Một điểm đáng chú ý là việc can thiệp vào datalogger có thể được thực hiện từ xa thông qua kết nối internet. Các đối tượng sử dụng phần mềm như UltralView hoặc Teamviewer để truy cập vào hệ thống, ngay cả khi thiết bị đã được niêm phong và mật khẩu đã được thay đổi bởi Sở Nông nghiệp và Môi trường. Thiết bị datalogger do các công ty tự gia công thường được cài đặt sẵn firmware tùy chỉnh và tài khoản quyền cao, cho phép can thiệp liên tục.
Hậu quả nghiêm trọng và hàng loạt bị can bị khởi tố
Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án hình sự và khởi tố 74 bị can với 10 tội danh khác nhau, bao gồm xâm nhập trái phép mạng máy tính, làm giả tài liệu, vi phạm quy định đấu thầu, đưa và nhận hối lộ, trốn thuế và lợi dụng chức vụ. Trong số các bị can có nhiều người giữ chức vụ lãnh đạo quan trọng:
- Ông Hoàng Văn Thức, Cục trưởng Cục Môi trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
- Bà Trần Thị Minh Hương, Giám đốc Trung tâm quan trắc môi trường miền Bắc.
- Ông Lê Việt Cường, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh.
Hiện nay, C05 tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để mở rộng điều tra, làm rõ bản chất vụ án và thu hồi tài sản cho Nhà nước. Vụ việc này không chỉ phơi bày những bất cập trong quản lý hệ thống quan trắc môi trường mà còn đặt ra câu hỏi lớn về tính minh bạch và trách nhiệm trong bảo vệ môi trường tại Việt Nam.
