Hành trình thức tỉnh từ một con rùa cổ sọc
Hành trình đến với lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên của chàng thanh niên Thiên Khoa bắt nguồn từ những trải nghiệm cá nhân sâu sắc và những bài học đắt giá. Năm học lớp 8, Khoa từng mua một cá thể rùa cổ sọc từ cửa hàng sinh vật cảnh về nuôi. Sau khi tìm hiểu kỹ, anh phát hiện đây là loài nằm trong danh mục cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
"Đó là khoảnh khắc mình nhận ra bản thân đã vô tình tiếp tay cho việc giam giữ một sinh mệnh vốn thuộc về tự nhiên", Khoa bộc bạch. Ngay lập tức, anh liên hệ với cơ quan chức năng để bàn giao cá thể rùa này, thể hiện cam kết đầu tiên với công tác bảo tồn toàn cầu của Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF).
Bài học đạo đức từ giải thưởng quốc tế
Đến năm lớp 10, Thiên Khoa thực hiện nghiên cứu khoa học về khả năng tiêu hóa nhựa của loài sâu sáp và đạt được giải thưởng quốc tế danh giá. Tuy nhiên, thành công này lại mang đến cho anh những trăn trở sâu sắc về đạo đức sinh học.
Khi quan sát các cá thể sâu thí nghiệm không phát triển khỏe mạnh như trong môi trường tự nhiên, Khoa bắt đầu đặt câu hỏi về giới hạn của nghiên cứu khoa học. "Thí nghiệm đó ảnh hưởng rất lớn đến tư duy khoa học của mình. Dù đạt giải, mình lại xem đó là bài học lớn đầu tiên", anh chia sẻ.
Khoa nhấn mạnh: "Khoa học không nên chỉ chú trọng vào kết quả mà bỏ qua sự phát triển tự nhiên của sinh vật. Trải nghiệm đó đã trở thành lời hứa xuyên suốt hành trình của mình: Làm mọi cách để đưa các loài hoang dã trở về đúng hệ sinh thái của chúng."
Đại diện trẻ nhất Việt Nam trong Top 20 toàn cầu WWF
Đầu năm 2026, Thiên Khoa đã tạo nên dấu ấn đặc biệt khi trở thành đại diện trẻ nhất của Việt Nam lọt vào Top 20 toàn cầu của chương trình WWF - Amano Fellowship. Đây là chương trình cố vấn danh giá dành cho những người trẻ có tiềm năng đóng góp vào nỗ lực bảo tồn tại các quốc gia đang phát triển.
Trong khuôn khổ chương trình, Thiên Khoa đang tập trung phát triển hai dự án trọng điểm mang tính đột phá:
- Mô hình Lặn sinh thái (Eco-Dive Center) tại đảo Cồn Cỏ, tỉnh Quảng Trị
- Mạng lưới Thanh niên vì đa dạng sinh học Việt Nam (GYBN Vietnam)
Chuyển đổi sinh kế bền vững tại Cồn Cỏ
Đối với mô hình lặn sinh thái, Khoa cho biết dự án hướng đến mục tiêu hỗ trợ chuyển dịch sinh kế cho ngư dân địa phương. Thay vì tiếp tục đánh bắt tận diệt, người dân sẽ được đào tạo để chuyển sang phát triển du lịch bền vững.
"Chúng tôi sẽ kết hợp với các tổ chức chuyên về lặn biển để hỗ trợ giảng dạy người dân cách lặn đúng kỹ thuật", Khoa giải thích. "Quan trọng hơn, họ sẽ được trang bị nghiệp vụ sư phạm để có thể hướng dẫn khách du lịch lặn biển đúng cách, từ đó tạo ra một môi trường du lịch bền vững gắn liền với sinh kế ổn định."
Xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học
Với chương trình GYBN Vietnam, Thiên Khoa đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu đa dạng sinh học do chính người trẻ trực tiếp thu thập và quản lý. "Mục tiêu của dự án là tạo ra những dữ liệu thực địa đủ mạnh mẽ và khoa học", anh nhấn mạnh.
Khoa phân tích: "Chỉ khi có cơ sở khoa học vững chắc và bằng chứng rõ ràng, tiếng nói của giới trẻ mới thực sự có trọng lượng và đóng góp được vào việc hoạch định chính sách bảo tồn của quốc gia. Đây là cách để thanh niên Việt Nam chủ động tham gia vào công tác bảo vệ môi trường."
Đánh giá từ chuyên gia quốc tế
PGS-TS Jesse Dylan Hollister, giảng viên phụ trách môn Humans in the Biosphere và cũng là người hướng dẫn của Thiên Khoa, đã có những nhận xét đặc biệt về học trò của mình.
"Thiên Khoa là mẫu sinh viên mà mọi giảng viên đều mong muốn có được: tập trung cao độ, tôn trọng tri thức và luôn mang theo sự nhiệt huyết với khoa học vào từng buổi học", ông Hollister chia sẻ. "Khả năng tổ chức và quản lý dự án của em ấy thực sự xuất sắc và vượt xa mong đợi."
Vị phó giáo sư này còn tiết lộ một chi tiết thú vị: Tại Hội nghị Thượng đỉnh Bảo tồn Việt Nam được tổ chức tại Vườn quốc gia Cát Tiên vào tháng 12 năm 2025, khi ban tổ chức tập hợp tài liệu về các dự án bảo tồn của trường, ông đã vô cùng kinh ngạc.
"Hình ảnh và các dự án của Khoa xuất hiện trên hầu hết các trang tài liệu", ông Hollister cho biết. "Từ hoạt động cứu hộ rùa bản địa, chiến dịch chống buôn lậu động vật hoang dã đến chương trình giám sát rạn san hô - tất cả đều mang dấu ấn đóng góp của em ấy. Điều này cho thấy tầm ảnh hưởng và sự cống hiến không mệt mỏi của Khoa đối với công tác bảo tồn tại Việt Nam."
Thiên Khoa không chỉ là một gương mặt trẻ tiêu biểu trong lĩnh vực bảo tồn mà còn là minh chứng sống động cho thấy sự thức tỉnh về môi trường có thể bắt đầu từ những trải nghiệm cá nhân nhỏ bé. Hành trình của anh từ một học sinh nuôi rùa trái phép đến đại diện trẻ của WWF toàn cầu đang truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ Việt Nam quan tâm và hành động vì thiên nhiên.
