Áp lực tích cực độc hại: Khi nụ cười giả tạo khiến giới trẻ kiệt sức
Trong xã hội hiện đại, áp lực phải luôn vui vẻ, mạnh mẽ và tích cực đang trở thành gánh nặng với không ít người trẻ. Họ thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi, dồn nén và khó gọi tên cảm xúc thật của mình. Tại talkshow "Tích cực độc hại: Khi nụ cười khiến ta kiệt sức", thuộc khuôn khổ ngày hội sức khỏe tinh thần "Nghỉ ngơi chớ nghĩ ngợi", do CLB tình nguyện Đom Đóm Đêm, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tại Nhà văn hóa Sinh viên TP.HCM, nhiều bạn trẻ đã chia sẻ cảm giác này.
Câu chuyện từ sinh viên: Áp lực phải luôn tỏ ra ổn
Đào Huỳnh Thục Quyên, sinh viên Khoa Quan hệ quốc tế, cho biết mỗi ngày bạn phải xoay xở với việc học, hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, dự án và nhiều đầu việc khác. Có những lúc xảy ra chuyện buồn, nhưng vì guồng việc vẫn tiếp diễn, Quyên chọn cách gác cảm xúc sang một bên. "Mỗi khi thấy nặng nề, mình thường tự thưởng cho mình món gì đó ngon để bớt tiêu cực rồi quay lại với công việc. Nhưng đến một thời điểm nào đó, mình bất chợt bật khóc mà không hiểu vì sao", Quyên chia sẻ.
Còn Lê Thị Thanh Thúy, sinh viên Khoa Khoa học thông tin và khoa học quản lý, cho biết có những chuyện khiến bạn bị tổn thương. Dù nhiều lần tự nhủ "không sao đâu", cố nghĩ theo hướng nhẹ nhàng hơn, cuối cùng bạn vẫn khóc rất nhiều. "Có những nỗi buồn không nói ra, nhưng cũng không biến mất, mà cứ nằm lại trong lòng rất lâu. Mình muốn hỏi rằng liệu có cách nào giúp mình vơi bớt nỗi buồn ấy hay không?".
Chuyên gia phân tích: Tích cực độc hại khác với lạc quan lành mạnh
Theo Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Văn Tường, Trưởng ngành tâm lý học giáo dục, Khoa Giáo dục, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, tích cực độc hại dễ bị nhầm với lạc quan lành mạnh vì bề ngoài nó cũng giống một lời động viên. Tuy nhiên, kiểu tích cực này thường buộc con người phải ổn ngay, vui ngay, biết ơn ngay, trong khi cảm xúc thật còn chưa kịp được thừa nhận. Về lâu dài, nó không giúp giải quyết khó khăn mà còn làm căng thẳng, tổn thương bị dồn nén nhiều hơn.
Ông Tường cho rằng lạc quan lành mạnh là khi một người cho phép mình được buồn, lo lắng, thất vọng hay sợ hãi trước khi tìm cách đi tiếp. Ngược lại, tích cực độc hại là lúc con người tự ép bản thân bước qua cảm xúc quá nhanh, như thể nỗi buồn là điều không nên tồn tại. Càng cố phủ lên mọi thứ một lớp vui vẻ, người ta càng dễ mệt vì không thật sự đối diện với điều mình đang trải qua.
Theo ông Tường, việc bất chợt bật khóc, trống rỗng hay chông chênh là biểu hiện khá điển hình của việc dồn nén cảm xúc quá lâu. Khi con người liên tục né tránh, lấp đi hoặc thay thế cảm xúc bằng những cách xoa dịu tạm thời, vấn đề không biến mất mà chỉ bị nén xuống sâu hơn. Đến một ngưỡng nào đó, nó sẽ bật ra thành nước mắt, cảm giác kiệt sức hoặc mất phương hướng.
Giải pháp: Chấp nhận cảm xúc và tìm nguồn lực hỗ trợ
Trả lời băn khoăn của sinh viên, ông Tường cho rằng điều đầu tiên không phải là cố quên thật nhanh, mà là nhìn nhận cảm xúc một cách chân thực. Buồn thì xác nhận là buồn, sợ thì xác nhận là sợ. Ông nhấn mạnh rằng cảm xúc không đồng nhất với phẩm chất hay năng lực của một con người. Một người buồn không có nghĩa là yếu đuối, một người lo lắng không có nghĩa là kém cỏi. Nếu vừa có cảm xúc tiêu cực đã vội quy chụp bản thân thua kém người khác, áp lực sẽ chồng thêm áp lực.
Ông Tường nói rằng mỗi người cần học cách chấp nhận giới hạn của bản thân, biết từ chối khi không thể ôm thêm và biết xin lỗi khi nhận ra mình không đủ khả năng làm tốt mọi thứ cùng lúc. Sau bước gọi tên cảm xúc, điều mà bạn trẻ cần làm chính là tìm đến các nguồn lực xung quanh, chẳng hạn như từ nội lực của chính mình như kinh nghiệm, ý chí, sự kiên trì, hay ngoại lực như gia đình, bạn bè, thầy cô, người đủ tin cậy để lắng nghe.
Tích cực độc hại trong mối quan hệ bạn bè
Trong khi đó, Lê Như Quỳnh, sinh viên Khoa Hàn Quốc học, kể về một tình bạn kéo dài 4 năm nhưng ngày càng khiến bạn không thoải mái. Mỗi khi gặp khó khăn trong cuộc sống, Quỳnh chia sẻ thì người bạn ấy thường chỉ trích, đánh giá, hỏi vì sao Quỳnh không làm thế này, không làm thế kia. Dần dần, thay vì được an ủi, Quỳnh lại thấy tổn thương và né tránh. Điều khiến bạn phân vân là ngoài những lúc như vậy, người bạn này vẫn có nhiều điểm tốt và từng đồng hành với mình trong quãng thời gian dài.
Theo chuyên gia, câu chuyện của Quỳnh cho thấy tích cực độc hại đôi khi không chỉ xuất hiện trong những lời khuyên sáo rỗng, mà còn có thể len lỏi vào cả những mối quan hệ gần gũi nhất. Ông Tường khuyên người trẻ cũng có thể cân nhắc lại ranh giới, điều chỉnh cách tương tác hoặc chấp nhận rằng không phải mối quan hệ nào cũng giữ nguyên như lúc đầu.
Ông Tường nhận định rằng những câu như "mạnh mẽ lên", "rồi sẽ ổn thôi", "đừng nghĩ nữa" nghe qua có vẻ tích cực, nhưng nhiều khi chỉ dừng ở mức khẩu hiệu. Chúng không giúp người đang tổn thương hiểu điều mình đang trải qua, cũng không đưa ra hướng tháo gỡ cụ thể. "Trong nhiều trường hợp, điều một người đang buồn cần nhất không phải là lời khuyên, mà là một người đủ kiên nhẫn để nghe họ nói", ông Tường kết luận.
