Khu công nghiệp Bắc Thăng Long, xã Thiên Lộc (Hà Nội) được xem là "thủ phủ" nhà trọ công nhân với các thôn Bầu và Hậu Dưỡng. Đây là nơi ở của hàng nghìn lao động ngoại tỉnh, sau những ca làm việc dài trong nhà máy, họ trở về căn phòng trọ chưa đầy 15m² để kết thúc một ngày mưu sinh.
Áp lực tài chính từ tiền thuê nhà và sinh hoạt
Chị Nguyễn Thị Mai (38 tuổi) cho biết tổng thu nhập của hai vợ chồng cùng làm công nhân chỉ khoảng 15 triệu đồng/tháng. Gia đình chị thuê một phòng trọ sử dụng chung vệ sinh và phòng tắm với chi phí 1,2 triệu đồng/tháng (đã bao gồm điện nước). Ngoài tiền thuê nhà, việc cân đối thu nhập sau các khoản chi cố định là nỗi lo thường trực.
Anh Trần Văn Nghĩa (quê Phú Thọ) chia sẻ tổng thu nhập của hai vợ chồng khoảng 19 triệu đồng/tháng. Sau khi trả hơn 2 triệu đồng tiền thuê nhà và điện nước, từ 4-5 triệu đồng cho học hành của hai con và sinh hoạt thiết yếu, số tiền tích lũy phòng ốm đau, rủi ro rất ít. Dù đã nhiều lần chuyển chỗ ở, anh Nghĩa vẫn không tìm được phòng có điều kiện tốt hơn; phần lớn nhà trọ công nhân đều chật hẹp, không đáp ứng nhu cầu gia đình có con nhỏ.
Cuộc sống ngột ngạt trong những căn phòng trọ thiếu tiện nghi
Trong đợt nắng nóng vừa qua, cuộc sống tại phòng trọ càng thêm khó khăn. Không có điều hòa, gia đình anh Nghĩa phải xoay xở chống nóng tạm thời. "Có hôm nóng quá, tôi phải mua đá lạnh đặt trước quạt mới ngủ được," anh Nghĩa kể.
Không gian chật hẹp ảnh hưởng đến cả trẻ nhỏ. Tại thôn Hậu Dưỡng, gia đình chị Nguyễn Thị Trang (quê Tuyên Quang) sống trong căn phòng chưa đầy 15m², phải thu xếp mọi sinh hoạt trong cùng một không gian: giường, góc bếp cạnh nhà vệ sinh, và khoảng trống nhỏ là nơi chơi của con trai hơn một tuổi. Chị Trang trăn trở vì thiếu không gian công cộng cho trẻ em. Xung quanh khu trọ không có sân chơi hay khu sinh hoạt cộng đồng. Con lớn phải gửi ông bà ở quê, con nhỏ theo bố mẹ lên thành phố. Cuối tuần, vợ chồng chị muốn đưa con ra ngoài nhưng không biết đi đâu; nếu vào nội thành hoặc khu vui chơi có phí sẽ phát sinh chi tiêu lớn.
Nhu cầu nhà ở ngày càng cao, chủ trọ phải nâng cấp
Ông Hà Quang Kỉnh, chủ một khu nhà trọ 25 phòng cho hơn 50 công nhân thuê tại thôn Bầu, cho biết: "Nhu cầu của người lao động hiện nay đã cao hơn trước. Bên cạnh giá thuê hợp lý, công nhân ngày càng quan tâm đến tiện ích thiết yếu như phòng khép kín, chỗ để xe, sân chơi chung, bình nóng lạnh, quạt mát hay máy giặt. Nhiều chủ nhà trọ phải từng bước cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất để đáp ứng nhu cầu thực tế."
Tuy nhiên, nỗ lực từ chủ nhà trọ khó lấp đầy khoảng trống nhà ở cho công nhân. Bài toán an cư đòi hỏi giải pháp hệ thống và lâu dài.
Giải pháp từ phía công đoàn và chuyên gia
Ông Phan Thanh Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Công đoàn các khu công nghệ cao và khu công nghiệp Hà Nội, nhấn mạnh: "Chăm lo chỗ ở cho công nhân không chỉ cải thiện đời sống người lao động mà còn là khoản đầu tư cho phát triển. Một nơi ở ổn định, phù hợp sẽ giúp công nhân yên tâm làm việc, gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, góp phần bảo đảm nguồn nhân lực và duy trì tăng trưởng kinh tế địa phương."
Theo ông Hải, cần triển khai đồng thời các giải pháp trước mắt và lâu dài: đẩy nhanh phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và thiết chế phục vụ công nhân gần khu công nghiệp; chính sách tín dụng ưu đãi để người lao động tiếp cận nhà ở phù hợp thu nhập; tăng cường giám sát giá điện, nước tại các khu nhà trọ hiện hữu; nhân rộng mô hình xóm trọ gắn với văn hóa, tư vấn pháp luật, chăm sóc sức khỏe, bảo đảm an ninh và nâng cao đời sống tinh thần cho công nhân.
PGS, TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, đánh giá định hướng ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê mà Chính phủ chia sẻ tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam là bước đi phù hợp. Điều này cho thấy sự chuyển dịch từ hỗ trợ sở hữu nhà ở sang bảo đảm quyền tiếp cận chỗ ở ổn định, phù hợp khả năng chi trả của người lao động.
