Mở rộng phạm vi điều chỉnh Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số
Môi trường số hiện nay không chỉ giới hạn ở các trang mạng xã hội như Facebook, Instagram hay TikTok, mà còn bao gồm tất cả các mô hình hoạt động mang tính hội nhóm, tập thể, đông người và có tính cộng đồng rõ ràng, diễn ra trên nền tảng internet và không gian ảo. Đây là một xã hội thứ hai, song hành với xã hội hiện thực, được vận hành bởi con người. Sức lan tỏa của thông tin từ xã hội này có tốc độ nhanh gấp nhiều lần so với thế giới thực, dẫn đến tác động mạnh mẽ cả tích cực lẫn tiêu cực.
Đối tượng áp dụng mở rộng và tác động của AI
Với sự phát triển của ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), ảnh hưởng của thông tin trên môi trường số đến nhận thức và hành vi của người dùng ngày càng sâu sắc. Do đó, Bộ Quy tắc về ứng xử văn hóa trên môi trường số, dựa trên chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật Việt Nam, được kỳ vọng là công cụ định hướng hành vi cho mọi tổ chức và cá nhân. Thay vì chỉ áp dụng cho ba đối tượng như trước đây, Bộ Quy tắc mới được áp dụng cho năm nhóm: Cá nhân; Tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội và nền tảng số trong và ngoài nước; Nhà cung cấp dịch vụ internet; Cơ quan báo chí, phát thanh truyền hình, công ty truyền thông, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo, công ty tổ chức nghệ thuật biểu diễn; và Cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp khác.
Chú trọng cá nhân và cơ chế thực hiện
Bộ Quy tắc đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng quy tắc cho cá nhân, với tám điều, trong đó Điều 8 có bốn mục riêng dành cho những người có sức ảnh hưởng trên không gian số như influencer và KOL. Điều này cho thấy sự bám sát thực tiễn biến động trên môi trường số, đặc biệt là các kênh mạng xã hội. Trong phần Tổ chức thực hiện, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tôn vinh, khen thưởng các tổ chức và cá nhân có hoạt động số hóa tích cực, đồng thời xem xét và thông báo danh sách những người vi phạm quy định pháp luật đến các cơ quan liên quan để cân nhắc hợp tác.
Lan tỏa giá trị văn hóa và bảo vệ nhóm yếu thế
Nội dung chính của Bộ Quy tắc nằm ở Chương 2, với sáu điều bao gồm quy tắc ứng xử chung và riêng cho từng nhóm đối tượng. Tất cả các điều khoản đều nhấn mạnh việc chủ động lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam trên môi trường số. Ví dụ, Điều 4 yêu cầu tôn trọng các giá trị văn hóa và sự đa dạng của các dân tộc, vùng miền. Tiểu mục a, Mục 8, Điều 5 khuyến khích cá nhân sản xuất nội dung sáng tạo số để góp phần xây dựng hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.
Bộ Quy tắc cũng chú trọng đến thái độ và cách ứng xử với trẻ em và người yếu thế trên môi trường số, thể hiện trong các quy tắc dành cho ba nhóm cung cấp dịch vụ số. Điều này phản ánh tư duy quản lý linh hoạt, với khả năng điều chỉnh, sửa đổi bổ sung sau khi ban hành, phù hợp với thực tế phát triển internet tại Việt Nam.
Bối cảnh internet phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam
Kể từ năm 2011, Việt Nam thường xuyên nằm trong nhóm 20 nước có tỷ lệ người dùng internet cao nhất thế giới. Dự kiến đến cuối năm 2025, nước ta sẽ có khoảng 80 triệu người sử dụng internet, tương đương 78,8% dân số. Riêng mạng xã hội Facebook tại Việt Nam có hơn 86 triệu tài khoản, với hơn 25 triệu người dùng trong độ tuổi 25-34. Sự mở rộng của Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số là cần thiết để đáp ứng xu hướng này, đảm bảo một không gian số lành mạnh và văn minh.
