Công Nghệ Số - Đòn Bẩy Mới Cho Văn Hóa Việt Trong Kỷ Nguyên Chuyển Đổi
Trong kỷ nguyên mới, tư duy và nhận thức về vai trò của văn hóa đang được Đảng ta đặc biệt nhấn mạnh, với trọng tâm là ứng dụng những thành tựu khoa học công nghệ vào việc giữ gìn, phát triển và lan tỏa các giá trị tốt đẹp. Điều này không chỉ góp phần khẳng định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế mà còn mở ra không gian sáng tạo đa dạng cho ngành công nghiệp văn hóa.
Định Hướng Phát Triển Văn Hóa Số Từ Nghị Quyết 80
Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã định hướng rõ ràng việc phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để tạo dựng xung lực mới. Trong đó, việc chuẩn hóa và số hóa toàn diện di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, cùng với các tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị cao, được coi là nhiệm vụ then chốt. Điều này nhằm đảm bảo an ninh và chủ quyền văn hóa số thông qua quản trị dữ liệu hiệu quả.
Phát triển hạ tầng số và tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, công nghệ thực tế ảo trong sản xuất, phân phối, tiêu dùng và quản lý văn hóa là những bước đi quan trọng. Xây dựng các thiết chế như “văn hóa số”, “bảo tàng mở”, “nhà hát di động” và “thư viện số” sẽ tạo điều kiện tiếp cận thân thiện cho mọi lứa tuổi. Công tác truyền thông, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và an ninh văn hóa cũng được chú trọng để phát huy tối đa tiềm năng.
Ứng Dụng Công Nghệ Trong Bảo Tồn Và Quảng Bá Di Sản
Nhà phê bình Ngô Thảo chia sẻ rằng, công nghệ số đã thật sự làm thay đổi mọi mặt đời sống văn hóa trong những năm qua. Nhờ các công cụ công nghệ, nhiều giá trị văn hóa không ngừng được mở rộng và phát huy tích cực trong thực hành sáng tạo của nhân dân, thu hút sự quan tâm từ cộng đồng quốc tế.
Các địa chỉ ứng dụng công nghệ hiệu quả bao gồm:
- Di tích Nhà tù Hỏa Lò
- Di tích Hoàng thành Thăng Long
- Văn Miếu-Quốc Tử Giám
- Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế
- Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
- Bảo tàng Lịch sử quốc gia
- Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
Đề án chuyển đổi số lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, với tầm nhìn 2045, đã được phê duyệt. Các ứng dụng công nghệ 3D, thực tế ảo và AI đóng góp quan trọng vào bảo tồn, quảng bá di sản và thúc đẩy du lịch. Đề án số hóa dữ liệu lễ hội Việt Nam giai đoạn 2021-2025 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã hoàn thành mục tiêu số hóa tất cả lễ hội, tăng cường hiệu quả quản lý và tạo điều kiện cho người dân khai thác dữ liệu.
Thúc Đẩy Sáng Tạo Nghệ Thuật Và Biểu Diễn
Công nghệ số tham gia tích cực vào xây dựng thương hiệu cho các sự kiện văn hóa như lễ hội pháo hoa Đà Nẵng, các lễ hội âm nhạc Hò-Dô, Gió Mùa, và các vở diễn thực cảnh lớn như Tinh hoa Bắc Bộ, Ký ức Hội An. Trong lĩnh vực biểu diễn, nhiều sản phẩm âm nhạc lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống đã vượt biên giới, thu hút hàng triệu lượt theo dõi từ khán giả quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam.
Lĩnh vực điện ảnh cũng quan tâm đặc biệt đến việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất và phát hành phim. Khi được đặt đúng chỗ, công nghệ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian sản xuất và tăng hiệu quả truyền thông. Các sự kiện văn hóa lớn gắn với ngày lễ trọng đại, như các chương trình nghệ thuật “Tổ quốc trong tim”, “Rạng rỡ Việt Nam”, “Mãi mãi niềm tin theo Đảng”, đã đạt tính lan tỏa mạnh mẽ nhờ kết hợp nhuần nhuyễn nghệ thuật truyền thống với công nghệ chiếu sáng 3D mapping, âm thanh vòm và thực tế ảo VR.
Đầu Tư Hạ Tầng Và Đào Tạo Nhân Lực Chất Lượng Cao
Ông Hoàng Văn Tam, Giám đốc Công ty Digitech Solutions, nhấn mạnh rằng công nghệ đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo giá trị gia tăng cho văn hóa thông qua chuyển đổi số và AI. Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, hạ tầng số trong lĩnh vực văn hóa cần được phát triển đi trước một bước, tạo nền tảng cho lưu trữ, xử lý dữ liệu và hỗ trợ sáng tạo sản phẩm.
Tuy nhiên, nhiều địa phương và đơn vị văn hóa vẫn gặp khó khăn về hạ tầng công nghệ, làm giảm khả năng sáng tạo và cạnh tranh. Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách để thúc đẩy đầu tư vào hạ tầng và nền tảng số, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ mới như AI, blockchain, thực tế ảo và thực tế tăng cường. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tài nguyên văn hóa là yếu tố quan trọng cho bảo tồn, nghiên cứu và quảng bá.
Đào tạo nhân lực luôn phải song hành với phát triển công nghệ. Người tham gia quản lý, thực hành và sáng tạo văn hóa cần có năng lực ứng dụng khoa học công nghệ. Thiếu tướng, nhà văn, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Thái cho rằng, công nghệ không thay thế được con người trong văn hóa – lĩnh vực đòi hỏi sự sáng tạo và bản sắc riêng. Do đó, cần đổi mới căn bản công tác đào tạo, tích hợp tư duy sáng tạo, công nghệ số và kỹ năng quản trị, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng chương trình liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp.
