Cây đa hơn 300 tuổi: Linh hồn và chứng nhân lịch sử của Báo Nhân Dân
Mỗi khi thu sang, gió mát từ sông Hồng thổi về, hàng triệu chiếc lá trên cây đa cổ thụ lại cất lên bài ca xào xạc, như tiếng vọng từ đại ngàn. Âm thanh ấy dường như hòa quyện từ Việt Bắc, Trường Sơn, từ những cánh rừng tràm, rừng đước phương Nam, và cả tiếng sóng ngoài khơi Trường Sa, Hoàng Sa. Không ai biết chính xác tuổi của "cụ" đa, nhưng theo lời kể của bác Hoàng Tùng, cây đã hơn ba trăm năm tuổi, trở thành một phần không thể thiếu trong lịch sử và văn hóa của Thủ đô.
Biểu tượng tâm linh và lịch sử
Người ta thường nói "thần cây đa, ma cây gạo", và dù không mê tín, nhiều người vẫn cảm nhận được sự linh thiêng từ cây đa này. Qua mấy thế kỷ, "cụ" đã trường tồn cùng thời gian, với gốc rễ bám sâu vào lòng hồ Gươm, cành lá vươn cao đón gió sông Hồng. Nhiều người tin rằng cây đa là nơi ngự trị của thần linh, một mốc trấn giữ long mạch, và là phông nền cho huyệt đạo quanh hồ Gươm.
"Cụ" đa còn là bậc đồng đại với các di tích lịch sử lân cận như đền Vua Lê, đình Nam Hương, chùa Bà Đá, chùa Lý Triều Quốc Sư, đền Ngọc Sơn, và đền Bà Kiệu. Cùng nhau, chúng chứng kiến bao biến cố thăng trầm của đất kinh kỳ. Đối với những người làm Báo Nhân Dân, cây đa đã trở thành hình bóng quê nhà, nơi họ nương tựa hơn 70 năm qua.
Gắn bó với các thế hệ nhà báo
Từ ngày trở về từ chiến khu, bao thế hệ nhà báo đã được ươm mầm và tỏa sáng dưới bóng cây đa này. "Cụ" đứng vạm vỡ, dang cành tỏa bóng che chở cho những cây bút lẫy lừng như Hoàng Tùng, Thép Mới, Hữu Thọ, Phan Quang, Hà Đăng. Họ đã định hình phong cách cho tờ báo của Đảng với những bài xã luận lay động lòng người, những bút ký thấm đẫm tình yêu quê hương, và những đề xuất chính sách quan trọng.
Giới báo chí nước nhà mãi khắc ghi những đóng góp to lớn từ các đại thụ làng báo, như các phong trào "Gió Đại Phong", "Khoán 10", hay chuyên mục "Hưởng ứng Những việc cần làm ngay". Những thành tựu này là minh chứng cho sự nghiệp báo chí vẻ vang của Báo Nhân Dân.
Những kỷ niệm không quên
Với những người ở Báo Nhân Dân, mỗi lần ngắm nhìn cây đa là nhớ về các thế hệ đi trước và cảm nhận nguồn mạch thiêng liêng chảy trong mình. Có những câu chuyện cảm động về các phóng viên mang theo lá đa trong ba lô khi ra mặt trận, như một cách kết nối với quê hương. Những chiếc lá ấy đã đồng hành cùng họ đến các chiến trường ác liệt hay những vùng đất xa xôi từ châu Âu đến châu Phi.
Thậm chí, có những chiếc lá đã nằm lại mãi mãi cùng các liệt sĩ như Nguyễn Huy, Nguyễn Ngọc Tứ tại Quảng Trị, Quảng Ngãi. Điều này thể hiện sự gắn bó sâu sắc giữa cây đa và những người làm báo, như một nguồn động viên tinh thần vô giá.
Nghi lễ và niềm tin
Theo gợi ý của Tổng Biên tập Đinh Thế Huynh, các phóng viên thường mang về những nắm đất, lọ nước sông từ quê hương để vun tưới cho cây đa. Những nắm đất từ Thành cổ Quảng Trị, Làng Sen, Đất Mũi Cà Mau, hay cả cát vàng từ Trường Sa đã hòa vào gốc rễ của "cụ". Dù chỉ là hành động tượng trưng, nó mang ý nghĩa thiêng liêng, như một nghi lễ kết nối với mọi miền Tổ quốc.
Nhiều người tin rằng cây đa có hồn, biết buồn vui cùng những người làm báo. Các bác lớn tuổi kể rằng, mỗi khi có tin buồn như phóng viên hy sinh hay lãnh đạo qua đời, cây đa lại trút lá nhiều hơn. Điều này càng khẳng định sự gắn kết tâm linh giữa "cụ" và cộng đồng Báo Nhân Dân.
Sức mạnh và di sản bền vững
Hơn 70 năm qua, cây đa như một vị thần hộ mệnh cho những người làm báo Đảng tại 71 Hàng Trống. Mỗi khi bắt đầu nhiệm vụ lớn, họ đều đến xin "cụ" độ trì, và cảm nhận được năng lượng diệu kỳ truyền từ thế hệ trước. Đất nước bước vào mùa xuân mới, Báo Nhân Dân tròn 75 tuổi, và cây đa vẫn mãi xanh tươi, như một biểu tượng của sự trường tồn.
Nhớ lời Tổng Biên tập Đinh Thế Huynh: "Làm báo thì dễ, làm người mới khó", ý nhắc nhở rằng chỉ khi người cầm bút giữ được sự ngay thẳng, câu chữ mới trở nên sáng trong. Và dưới gốc đa này, những câu chuyện hay nhất về nghề báo vẫn được kể lại, dù vui hay buồn đều xoay quanh chữ nghĩa.
Như bài thơ của anh Nguyễn Sĩ Đại, nguyên Phó Trưởng ban Nhân Dân cuối tuần, đã viết: "Người vá trời lấp bể / Kẻ đắp lũy xây thành / Ta chỉ là chiếc lá / Việc của mình là xanh…". Mỗi người làm Báo Nhân Dân cũng như những chiếc lá ấy, đã và đang sống hết mình cho sự nghiệp cao cả.
