Trong dòng chảy hơn một thế kỷ của Báo chí cách mạng Việt Nam, hình ảnh “nhà báo-chiến sỹ” luôn là biểu tượng đẹp, gắn liền với những chặng đường đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ những trang báo bí mật in trong lao tù, chiến khu đến những bản tin phát đi giữa bom đạn chiến trường, nhiều thế hệ người làm báo đã cầm bút như cầm súng, lấy sự thật làm vũ khí, lấy lý tưởng cách mạng làm lẽ sống. Ngày nay, người làm báo đứng trước những thách thức mới từ không gian mạng, sự bùng nổ công nghệ số, cạnh tranh thông tin khốc liệt và sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch. Họ không chỉ dũng cảm xông pha nơi khó khăn, gian khổ mà còn kiên định bảo vệ sự thật, lợi ích quốc gia-dân tộc và nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông số đầy biến động.
Từ chiến trường đến mặt trận thông tin
Lịch sử hơn 100 năm Báo chí cách mạng Việt Nam là lịch sử của những người làm báo luôn đồng hành cùng vận mệnh dân tộc. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, hàng trăm nhà báo đã trực tiếp có mặt tại các chiến trường, nhiều người anh dũng hy sinh khi tác nghiệp. Ngày 21/4/1950, tại xóm Roòng Khoa, xã Điềm Mặc, khu ATK Định Hóa (Thái Nguyên), Hội Những người viết báo Việt Nam (nay là Hội Nhà báo Việt Nam) được thành lập. Những tên tuổi như nhà báo Trần Kim Xuyến, Đinh Đăng Định, Dương Thị Xuân Quý, Bùi Đình Túy, Lương Nghĩa Dũng cùng nhiều phóng viên chiến trường khác đã để lại những trang viết thấm đẫm tinh thần yêu nước và ý chí chiến đấu kiên cường. Với họ, cây bút không chỉ ghi lại hiện thực mà còn cổ vũ tinh thần kháng chiến, củng cố niềm tin chiến thắng của quân và dân cả nước.
Trong hòa bình, xây dựng đất nước, báo chí tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Báo chí trở thành cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; phản ánh tâm tư, nguyện vọng của các tầng lớp xã hội; phát hiện, biểu dương nhân tố mới; đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, lãng phí và các biểu hiện suy thoái. Nếu trước đây nhà báo phải đối mặt với bom đạn và hiểm nguy nơi chiến trường thì ngày nay, người làm báo đứng trước thách thức từ không gian mạng, công nghệ số, cạnh tranh thông tin và sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch. Nội hàm của khái niệm “nhà báo-chiến sỹ” được mở rộng: không chỉ dũng cảm xông pha nơi khó khăn, gian khổ mà còn kiên định bảo vệ sự thật, lợi ích quốc gia-dân tộc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông số đầy biến động.
Giữ vững “trận địa” thông tin trong thời đại số
Chưa bao giờ thông tin được sản xuất và lan truyền với tốc độ nhanh như hiện nay. Chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người truyền tin. Bên cạnh mặt tích cực, môi trường số tạo điều kiện cho tin giả, tin sai sự thật, thông tin độc hại lan truyền chóng mặt. Trong bối cảnh đó, báo chí chính thống càng phải khẳng định vai trò dẫn dắt, định hướng và kiểm chứng thông tin. Sứ mệnh lớn nhất của nhà báo vẫn là bảo vệ sự thật, nhưng ngày nay không chỉ phản ánh đúng sự kiện mà còn đấu tranh để sự thật được nhận diện, lan tỏa và bảo vệ trước những luồng thông tin sai lệch.
Yêu cầu ấy được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại cuộc gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam: "Báo chí phải bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, lấy lợi ích của Nhân dân làm điểm xuất phát." Trong kỷ nguyên số, đây không chỉ là nguyên tắc nghề nghiệp mà còn là thước đo bản lĩnh của người làm báo. Càng đứng trước sự bủa vây của tin giả, thông tin sai lệch và những chiêu trò thao túng dư luận, báo chí chính thống càng phải kiên định với sự thật và lợi ích chung của đất nước, của Nhân dân. Điều đó đòi hỏi người làm báo phải nâng cao năng lực nghiệp vụ, kỹ năng xác minh, kiểm chứng và xử lý dữ liệu; làm chủ công nghệ mới nhưng không lệ thuộc; tận dụng trí tuệ nhân tạo như công cụ hỗ trợ nhưng không đánh mất vai trò, trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh đấu tranh với thông tin sai trái, thù địch không chỉ bằng lập trường mà còn "bằng chứng cứ, bằng lập luận, bằng ngôn ngữ chuẩn mực, bằng thái độ bình tĩnh và bằng uy tín nghề nghiệp."
Bản lĩnh chính trị - cốt lõi của nhà báo-chiến sỹ trong kỷ nguyên mới
Kỷ nguyên mới đặt ra những yêu cầu chưa từng có đối với đội ngũ người làm báo. Công nghệ có thể thay đổi cách thức sản xuất tin bài, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người cầm bút. Nhà báo-chiến sỹ trước hết phải có lập trường tư tưởng vững vàng, nhận thức sâu sắc về lợi ích quốc gia-dân tộc, về trách nhiệm của báo chí cách mạng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong môi trường truyền thông đa chiều, nếu thiếu bản lĩnh, người làm báo dễ bị cuốn theo xu hướng câu khách, giật gân, chạy đua lượt xem hoặc vô tình tiếp tay cho thông tin thiếu kiểm chứng.
Bản lĩnh ấy còn thể hiện ở sự dũng cảm đấu tranh với cái xấu, cái sai; dám bảo vệ lẽ phải, bảo vệ người yếu thế, bảo vệ lợi ích chính đáng của Nhân dân. Nhiều phóng viên hiện nay vẫn ngày đêm có mặt tại những điểm nóng thiên tai, dịch bệnh, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hay nơi xảy ra các vấn đề xã hội phức tạp để phản ánh hiện thực đời sống. Đó là sự tiếp nối sinh động của truyền thống “nhà báo-chiến sỹ” trong điều kiện mới. Đồng thời, người làm báo hôm nay phải không ngừng học tập, đổi mới tư duy và phương pháp làm nghề. Một nhà báo hiện đại không chỉ biết viết, chụp ảnh hay quay phim mà còn phải hiểu dữ liệu, công nghệ, truyền thông đa nền tảng và hành vi công chúng. Càng trong thời đại số, yêu cầu về trình độ chuyên môn càng cao, bởi sự thiếu hiểu biết hoặc cẩu thả gây hậu quả nghiêm trọng.
Tiếp nối truyền thống, đồng hành cùng khát vọng phát triển đất nước
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI. Khát vọng về một tương lai hùng cường, thịnh vượng của dân tộc đòi hỏi sự chung sức, đồng lòng của toàn xã hội, trong đó có đội ngũ những người làm báo. Nếu trong chiến tranh, báo chí cổ vũ tinh thần đấu tranh giải phóng dân tộc thì trong hòa bình, báo chí có trách nhiệm khơi dậy khát vọng phát triển, tinh thần đổi mới sáng tạo, ý chí tự lực tự cường và niềm tin vào tương lai đất nước. Nhà báo không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần kiến tạo môi trường xã hội lành mạnh, lan tỏa giá trị tốt đẹp, truyền cảm hứng cống hiến cho cộng đồng.
Kỷ nguyên số mở ra nhiều cơ hội để báo chí tiếp cận công chúng rộng lớn hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn. Nhưng cùng với đó là yêu cầu giữ gìn bản sắc của nền Báo chí cách mạng Việt Nam, giữ vững tôn chỉ, mục đích, tính chiến đấu, tính định hướng và trách nhiệm xã hội. Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Báo chí cách mạng Việt Nam ra đời, nhưng hình tượng “nhà báo-chiến sỹ” vẫn vẹn nguyên giá trị. Trong kỷ nguyên mới của đất nước, mặt trận thông tin đã mở rộng hơn, nhiệm vụ đa dạng hơn và yêu cầu cũng cao hơn. Nhà báo-chiến sỹ không chỉ phản ánh dòng chảy của thời đại mà còn góp phần định hình những giá trị của thời đại; không chỉ ghi nhận lịch sử mà còn góp phần làm nên lịch sử bằng trách nhiệm, trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng cống hiến.
Giữ vững ngọn lửa lý tưởng của những thế hệ đi trước, mỗi người làm báo hôm nay tiếp tục rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn để xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Đó là cách thiết thực nhất để tiếp nối truyền thống vẻ vang của Báo chí cách mạng Việt Nam, để danh xưng “nhà báo-chiến sỹ” mãi là niềm tự hào của những người cầm bút trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
