Chiều đầu tháng 6 năm 2026, từ ngã tư Hàng Xanh (quận Bình Thạnh cũ, TP.HCM), phóng viên Báo Thanh Niên rảo qua các con hẻm trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh rồi rẽ vào số 78 Nguyễn Cửu Vân. Tại đây, chúng tôi ấn tượng bởi một công trình có kiến trúc khá lạ mắt so với các nhà thờ hiện có tại TP.HCM. Đó chính là nhà thờ Mông Triệu.
Kiến trúc nhà thờ pha trộn giữa La Mã và Trung Đông
Không giống như kiến trúc Gothic hay Romanesque quen thuộc ở nhà thờ Đức Bà, nhà thờ Tân Định hay các nhà thờ cổ có tuổi đời hơn một thế kỷ ở TP.HCM, nhà thờ Mông Triệu mang một diện mạo khác biệt. Ngôi thánh đường được phủ một sắc trắng trang nhã, nổi bật là hệ thống 5 tháp hình vòm bề thế như một cung điện thu nhỏ giữa lòng đô thị.
Theo linh mục Giuse Nguyễn Mạnh Tùng (Phó chánh xứ giáo xứ Mông Triệu), nhà thờ là sự hòa quyện độc đáo giữa kiến trúc La Mã cổ điển và nét đặc trưng của kiến trúc Trung Đông. Từ xa, công trình gây ấn tượng với 5 tháp vươn cao trên nền trời, gồm tháp lớn ở giữa và 4 tháp nhỏ nằm ở bốn góc.
"Nổi bật nhất là tháp chuông trung tâm, nơi treo quả chuông có thể nhìn thấy rõ từ bên trong thánh đường, tạo nên điểm nhấn trang nghiêm và linh thiêng. Trong khi đó, 4 tháp còn lại không treo chuông, nhưng góp phần tạo nên vẻ cân đối, bề thế và uy nghi cho tổng thể công trình", linh mục Giuse Nguyễn Mạnh Tùng chia sẻ.
Đặc biệt nhất là tượng Đức Mẹ bằng đồng đen được đặt trên đỉnh tháp cao 20 m. Vào những thời điểm nắng đẹp, hình ảnh tượng Đức Mẹ trên đỉnh tháp cùng hệ thống 5 mái vòm tạo nên khung cảnh ấn tượng, thu hút sự chú ý của người dân khi đi qua tuyến đường Nguyễn Cửu Vân.
Hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển của giáo xứ Mông Triệu
Để có được diện mạo như hiện nay, giáo xứ Mông Triệu đã trải qua hơn nửa thế kỷ hình thành, phát triển và nhiều lần xây dựng, trùng tu. Giáo xứ Mông Triệu (giáo hạt Gia Định, Tổng giáo phận TP.HCM) thành lập vào tháng 8 năm 1971. Bổn mạng của giáo xứ là Đức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời, với lễ kính được tổ chức vào ngày 15 tháng 8 hằng năm.
Giai đoạn 1955 - 1968, cha cố Phêrô Đặng Chánh Tế đã thuê một phần đất nông nghiệp cho giáo dân canh tác tại Trung Tâm 3 Thị Nghè. Trong thời gian này, giáo dân đã dựng tượng đài Đức Mẹ và chọn Đức Mẹ Mông Triệu làm bổn mạng để tôn kính. Sau đó, khu vực này được cha sở Thị Nghè chấp thuận trở thành giáo khu 8 của giáo xứ Thị Nghè.
Năm 1968, một nhà nguyện vách ván, mái tôn được dựng lên. Nơi đây được nâng thành giáo họ trực thuộc giáo xứ Thị Nghè. Cha Félix Nguyễn Văn Thiện đặc trách giáo họ Mông Triệu. Năm 1971, Đức cố Tổng giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình chính thức nâng giáo họ lên hàng giáo xứ và bổ nhiệm cha Phêrô Nguyễn Minh Cảnh làm cha sở tiên khởi.
Hai năm sau, nhà thờ được sửa chữa kiên cố hơn với tường gạch và mái tôn. Số lượng giáo dân ngày càng tăng khi có thêm giáo họ Thánh Nguyễn Duy Khang và giáo họ Nữ Vương Hòa Bình. Sau khi đất nước thống nhất, giáo họ Thánh Nguyễn Duy Khang được nâng lên thành giáo xứ. Cùng thời điểm này, cha sở Phêrô tiếp tục xây dựng lại nhà thờ Mông Triệu, nhà xứ và nơi ở của các nữ tu.
Khoảng 20 năm sau, cha sở Phêrô tiếp tục đại tu nhà thờ với kiến trúc đẹp hơn và quay mặt chính ra đường Nguyễn Cửu Vân. Công trình hoàn tất vào năm 1995, đúng dịp mừng bổn mạng giáo xứ và kỷ niệm 50 năm linh mục của cha sở Phêrô. Sau nhiều năm xây dựng, nhà thờ xuống cấp nghiêm trọng. Năm 2008, nhà thờ mới được đặt viên đá đầu tiên. Gần 4 năm thi công, nhà thờ Mông Triệu hoàn thành, khang trang như hiện nay.
Hiện tại, giáo xứ Mông Triệu là nơi sinh hoạt của khoảng 533 hộ gia đình với gần 3.000 giáo dân. Với kiến trúc La Mã pha Trung Đông cùng tượng Đức Mẹ bằng đồng đen trên đỉnh tháp cao 20 m, nhà thờ Mông Triệu không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng giáo dân mà còn là một trong những công trình kiến trúc Công giáo mang dấu ấn riêng giữa lòng TP.HCM.
