Quốc hội thảo luận sôi nổi về quỹ văn hóa nghệ thuật: Đột phá hay tiềm ẩn rủi ro?
Chiều ngày 19 tháng 4, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã tiến hành phiên họp toàn thể lần thứ hai, tập trung thảo luận chi tiết về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến một số cơ chế và chính sách đột phá nhằm phát triển văn hóa Việt Nam. Trong đó, nội dung về việc hình thành Quỹ văn hóa, nghệ thuật đã thu hút sự chú ý đặc biệt và tạo nên nhiều ý kiến trái chiều từ các thành viên ủy ban.
Mô hình hợp tác công tư và đầu tư mạo hiểm: Tư duy đột phá nhưng đầy thách thức
Theo thông tin từ Ủy ban Văn hóa và Xã hội, chủ trương thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật được xây dựng dựa trên cơ sở chính trị từ Nghị quyết số 80-NQ/TW. Tuy nhiên, việc thí điểm thành lập quỹ theo mô hình hợp tác công tư kết hợp với quỹ đầu tư mạo hiểm được đánh giá là một chính sách hoàn toàn mới, có phạm vi tác động rộng lớn. Mô hình này liên quan trực tiếp đến công tác quản lý và sử dụng vốn nhà nước, đồng thời đòi hỏi cơ chế huy động nguồn lực từ xã hội một cách hiệu quả. Đáng chú ý, hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam vẫn chưa có những quy định đầy đủ và chi tiết để điều chỉnh mô hình quỹ phức tạp này.
Ủy ban đã đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đánh giá kỹ lưỡng các khía cạnh then chốt, bao gồm:
- Mô hình tổ chức và cơ chế quản trị của quỹ.
- Phương thức huy động vốn và tỷ lệ tham gia cụ thể giữa Nhà nước và khu vực tư nhân.
- Nguyên tắc phân chia rủi ro và trách nhiệm pháp lý của các bên liên quan.
Mục tiêu là để Chính phủ có đủ cơ sở vững chắc để ban hành các quy định chi tiết, đảm bảo tính chặt chẽ, minh bạch và khả thi trong quá trình triển khai thực tế.
Lo ngại về rủi ro pháp lý và cơ chế vận hành
Đại biểu Hồ Đức Thắng đã nhận định rằng việc dự thảo nghị quyết ghi nhận "quỹ đầu tư mạo hiểm chấp nhận khả năng rủi ro" thể hiện một tư duy hết sức đột phá và tiến bộ. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra những bài học kinh nghiệm từ việc xây dựng các quỹ trong lĩnh vực khoa học công nghệ trước đây. Khi đưa tính chất "đầu tư mạo hiểm" vào các quỹ, các cơ quan chức năng thường gặp phải nhiều vấn đề khó khăn và vướng mắc trong quá trình triển khai trên thực tế.
Đại biểu Hồ Đức Thắng phân tích sâu hơn: "Hiện nay, trong cơ cấu Nhà nước tồn tại hai loại quỹ chính: quỹ sử dụng ngân sách và quỹ nhà nước sử dụng tiền ngoài ngân sách. Khi chúng ta định hình đây là quỹ hợp tác công - tư, có nghĩa là Nhà nước sẽ cùng góp vốn với khu vực tư nhân, thì chúng ta đã xác định rõ đây sẽ là quỹ sử dụng ngân sách hay quỹ nhà nước ngoài ngân sách hay chưa?"
Ông nhấn mạnh: "Với hướng tiếp cận hiện tại, nhiều khả năng chúng ta sẽ lập ra một quỹ nhà nước ngoài ngân sách. Nếu đúng như vậy, thì mục đích chi của quỹ này không được phép trùng lặp với các quỹ sử dụng tiền ngân sách. Điều này dẫn đến khả năng cao là các đơn vị thụ hưởng không thể là các đơn vị sự nghiệp công lập, mà phải là các doanh nghiệp của Nhà nước. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nhà nước lại phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo toàn và phát triển vốn. Nếu đầu tư vào các dự án có rủi ro cao, chắc chắn sẽ tiềm ẩn nhiều mạo hiểm và khả năng mất vốn. Nếu dự thảo nghị quyết của chúng ta chỉ dừng lại ở việc xác định đây là quỹ đầu tư mà chưa xây dựng bất kỳ cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý nào, thì khả năng khi triển khai quỹ, chúng ta sẽ vấp phải nhiều trở ngại, không ai dám ký quyết định và không ai dám chịu trách nhiệm".
Cần cân nhắc kỹ lưỡng việc lập thêm quỹ mới
Theo đại biểu Nguyễn Văn Cảnh, Quỹ văn hóa và nghệ thuật không nên ôm đồm quá nhiều mục tiêu mà cần tập trung ưu tiên cho một số lĩnh vực then chốt. Ông chia sẻ: "Chúng ta đang rất thiếu nguồn lực để bảo tồn văn hóa, mong muốn có nguồn tài chính để đảm bảo các giá trị văn hóa truyền thống và những hoạt động không sinh lợi nhuận được duy trì và phát triển. Vì vậy, quỹ văn hóa nghệ thuật nên ưu tiên cho mục tiêu quan trọng này".
Đại biểu Thái Thị An Chung cũng bày tỏ quan điểm tương tự khi cho rằng cần phải cân nhắc thận trọng hơn về việc lập riêng một quỹ văn hóa nghệ thuật. Bà chỉ ra rằng, theo quy định của các luật hiện hành trong lĩnh vực văn hóa, chúng ta sẽ phải hình thành nhiều quỹ khác nhau. Chẳng hạn, Luật Điện ảnh quy định về quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh, còn Luật Di sản văn hóa yêu cầu thành lập quỹ bảo tồn di sản văn hóa với nhiều nội dung chi phức tạp.
Bà Thái Thị An Chung chia sẻ: "Trong các kỳ họp quốc hội ở khóa trước, tôi nhận thấy một thực tế là ngành nào, lĩnh vực nào cũng đều mong muốn có một quỹ riêng. Nhưng nếu cứ tiếp tục theo xu hướng này, liệu chúng ta có rơi vào tình trạng phân tán nguồn lực đầu tư hay không? Vấn đề này tôi đề nghị chúng ta cần nghiên cứu và xem xét thêm một cách kỹ lưỡng".
Đại biểu Đặng Thị Việt Nga cũng đồng tình với quan điểm trên khi cho rằng cần phải xem xét lại tính cấp thiết của việc thành lập quỹ văn hóa nghệ thuật. Bà nhấn mạnh rằng, ở nhiều quốc gia phát triển, các quỹ văn hóa nghệ thuật chủ yếu được hình thành từ nguồn lực tư nhân hoặc thông qua cơ chế xã hội hóa.
Bà phân tích thêm: "Mặt khác, hiện nay chúng ta đang có rất nhiều cơ quan văn hóa, nghệ thuật công lập, và nguồn kinh phí chi trả cho các cơ quan này chủ yếu đến từ ngân sách nhà nước. Vì vậy, chúng ta cần phải tiến hành rà soát và đánh giá lại tính hiệu quả của nguồn chi này, xác định rõ những điểm thiếu hụt để bổ sung kịp thời. Chúng ta cần tránh tình trạng lập thêm quỹ mới, rồi lại phải chi thêm ngân sách cho đội ngũ quản lý quỹ, trong khi nền văn hóa nghệ thuật nước nhà vẫn không thể phát triển một cách bền vững và mạnh mẽ".
