Những tháp đồng hồ trên mái các trường học cổ ở TP.HCM không chỉ là điểm nhấn kiến trúc mà còn lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ học sinh. Trong khi tháp đồng hồ ở chợ Bến Thành hay trụ sở UBND TP.HCM gắn với nhịp sống đô thị, thì trên những mái trường, chúng lại chứng kiến sự trưởng thành của biết bao thế hệ.
Tháp đồng hồ Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai - Chứng nhân của ngôi trường nữ sinh trăm tuổi
Ẩn mình sau những hàng cây cổ thụ trên đường Điện Biên Phủ, tháp đồng hồ của Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai vẫn lặng lẽ hiện diện trên mái ngói đỏ hơn một thế kỷ qua. Theo sách Theo bước thời gian của hai tác giả Võ Thị Mai Chi và Hồ Quốc Cường (tr.33), trường được thành lập năm 1913 với tên gọi Collège de Jeunes filles Indigènes, là trường trung học dành riêng cho nữ sinh bản xứ. Do nữ sinh đều mặc áo dài màu tím nên ngôi trường còn được người dân quen gọi là Trường nữ sinh Áo Tím. Đến năm học 1978 - 1979, trường bắt đầu tuyển cả nam sinh và chính thức mang tên Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai.
Trải qua nhiều lần sửa chữa, ngôi trường vẫn giữ được những nét kiến trúc đặc trưng Pháp. Tháp đồng hồ được bố trí trên trục chính của mặt tiền, nổi bật giữa hệ mái ngói đỏ, các cửa sổ đối xứng và dãy hành lang rộng. Dù không quá cao, khối tháp vẫn tạo điểm nhấn cho toàn bộ công trình, góp phần giữ nguyên dáng vẻ vốn có của ngôi trường hơn 110 năm tuổi.
Tháp đồng hồ Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - Dấu ấn kiến trúc Đông Dương
Cách đó không xa, tháp đồng hồ Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong gắn với một trong những ngôi trường trung học danh tiếng và giàu truyền thống. Được xây dựng năm 1927 với tên gọi ban đầu là Lycée Pétrus Ký, ngôi trường không chỉ nổi tiếng về truyền thống giáo dục mà còn là một trong những công trình mang đậm dấu ấn kiến trúc Đông Dương. Theo tác giả Đào Văn Chương trong Hành trình di sản văn hóa TP.HCM (tr.294), công trình được thiết kế theo kiến trúc cổ điển Pháp nhưng đã có nhiều điều chỉnh để thích nghi với khí hậu nhiệt đới, thể hiện qua hệ mái ngói dốc, hành lang rộng, cửa chớp gỗ và các dãy lớp học thông thoáng.
Nằm trên trục chính của mặt tiền, tháp đồng hồ nổi bật giữa khối kiến trúc đối xứng. Dưới mái ngói đỏ, chiếc đồng hồ vẫn là điểm nhấn dễ nhận biết nhất, góp phần hoàn thiện bố cục tổng thể. Không chỉ thực hiện chức năng báo giờ, tháp đồng hồ còn tạo nên nét đặc trưng cho diện mạo của một trong những ngôi trường cổ đẹp nhất TP.HCM.
Điểm chung và ý nghĩa của những tháp đồng hồ trường xưa
Gần một thế kỷ đã trôi qua, ngôi trường vẫn giữ được nhiều đường nét kiến trúc nguyên bản. Tháp đồng hồ, cùng những hàng hiên, cửa vòm và khoảng sân rợp bóng cây, tiếp tục hiện diện như một phần ký ức của biết bao thế hệ học sinh. Điểm chung của những công trình này là đều chọn đặt đồng hồ trên khối trung tâm, kết hợp mái ngói dốc và bố cục đối xứng. Đồng hồ vừa là công trình công cộng phục vụ đời sống đô thị, vừa trở thành dấu hiệu nhận biết từ khoảng cách xa.
Trải qua cả trăm năm, những tháp đồng hồ trên các công trình cổ của TP.HCM không chỉ bền bỉ đếm nhịp thời gian mà còn trở thành dấu ấn kiến trúc của thành phố. Giữa nhịp phát triển không ngừng của đô thị, những mái ngói đỏ và tháp đồng hồ vẫn lặng lẽ hiện diện như những chứng nhân lịch sử, lưu giữ ký ức về một giai đoạn hình thành TP.HCM hiện đại và góp phần tạo nên bản sắc riêng của thành phố hôm nay.
