Dòng Thu Bồn: Cái nôi của hai dòng chảy nghệ thuật độc đáo
Dòng sông Thu Bồn, chảy qua bao thế kỷ, đã bồi đắp nên dáng hình văn hóa Phố cổ Hội An, một di sản văn hóa Thế giới. Nhưng ít ai ngờ, chính dòng sông này, sau những biến động của thiên nhiên và thời cuộc, lại trở thành "người mẹ" nuôi dưỡng hai dòng chảy nghệ thuật đặc sắc tại thành phố Đà Nẵng. Một bên là Củi lũ, sự tái sinh kỳ diệu từ những tàn dư bão tố mưa lũ; một bên là gốm Thanh Hà, làng nghề truyền thống hơn 500 năm tuổi đang có sự chuyển mình mạnh mẽ để "sống khỏe" giữa thời hiện đại.
Hồi sinh di sản từ "vết sẹo" của thiên tai: Câu chuyện Củi lũ
Những ngày Tết, không gian Làng Củi Lũ của nghệ sĩ Lê Ngọc Thuận luôn tấp nập du khách. Họ đến đây không chỉ để check-in, mà còn để chạm tay vào những thớ gỗ xù xì, lắng nghe câu chuyện về sự hồi sinh. Năm 2025 với những đợt mưa lũ lịch sử trút xuống miền Trung, khi nước rút, bãi bờ ngổn ngang củi mục, rễ cây xác xơ. Với nhiều người, đó là rác, tàn dư của sự tàn phá, nhưng với nghệ nhân nơi đây, đó là "vàng ròng" của ký ức.
Từ những cây củi, gỗ mục trôi dạt tưởng như bỏ đi, 28 mẫu ngựa độc bản đã ra đời, kiêu hãnh đón chào năm mới Bính Ngọ 2026. "Ngựa Vân Giáp" với lớp vỏ sần sùi như chiến bào, tượng trưng cho sự vững chãi trước sóng gió. "Ngựa Thanh Nhã" với những đóa hoa nở trên lưng, mang thông điệp "Hoa khai phú quý". Độc đáo hơn là "Ngựa Giao Chỉ" tỏa sáng với lớp sơn mài dát vàng, "Ngựa Ai Cập" đầy khí chất uy nghi và "Ngựa Kim Ngư" mang ý nghĩa tài lộc hội tụ.
Những tác phẩm này không chỉ là vật phẩm trang trí, mà là tuyên ngôn về ý chí và sức sống dẻo dai của người dân miền Trung. Nghệ nhân Lê Ngọc Thuận chia sẻ: "Trong suy nghĩ của người Việt, ngựa tượng trưng cho sức bền, sự khỏe mạnh, can trường. Tôi kết hợp nhiều ngôn ngữ tạo ra các tác phẩm từ củi lũ để mọi người có thể trang trí hoặc tặng bạn bè, thay lời chúc một năm mới mạnh khỏe, giàu năng lượng." Với anh, mỗi khúc gỗ trôi dạt đều mang một câu chuyện riêng, và qua bàn tay tài hoa, những "vết sẹo" của thiên tai đã hóa thành nghệ thuật, mang thông điệp về sự "vượt khó" và quật cường.
Lộc Mã: Sức trẻ thổi bùng lò nung 500 tuổi
Xuôi theo dòng Thu Bồn, làng gốm Thanh Hà 500 năm tuổi đang đón một cái Tết "to" hơn mọi năm, nhờ danh hiệu "Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025". Khác với vẻ gai góc của ngựa củi lũ, đàn ngựa đất nung tại Thanh Hà năm nay mang dáng vẻ no đủ, phồn thực và đầy tính thời đại. Các nghệ nhân trẻ không chọn hình ảnh ngựa chiến, mà tạo tác những chú "Lộc Mã" với ngoại hình mập mạp, chân ngắn, bước đi uyển chuyển và phong thái quý tộc.
Nghệ nhân trẻ Nguyễn Viết Lâm giải thích: "Kiểu con ngựa này là Lộc Mã. Ngày xưa các quan đỗ đạt về làng sẽ cưỡi những con ngựa như thế. Nó tượng trưng cho sự tiết kiệm, tích lũy, mang ý nghĩa tài lộc và thăng tiến." Để tạo ra một chú "Lộc Mã" có hồn, cần khoảng 500 đến 600 giờ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ tột độ.
Câu chuyện về "Lộc Mã" cũng chính là câu chuyện của làng gốm Thanh Hà hôm nay: Sức trẻ đang thổi bùng sức sống mới. Nghệ nhân Lê Văn Nhật chia sẻ: "Làm linh vật có tính tâm linh và dân gian rất khó khi tạo hình. Linh vật Ngựa cần kỹ thuật và kinh nghiệm để toát lên được cái hồn và sự uy phong." Không chỉ giữ gìn kỹ thuật xưa, họ còn mạnh dạn đổi mới với sản phẩm tráng men và sử dụng lò điện để bảo vệ môi trường, giúp gốm Thanh Hà "sống khỏe" và bước ra thế giới.
Khát vọng vươn mình của miền Di sản
Trong nắng xuân vàng như rót mật, du khách quốc tế trầm trồ trước đôi bàn tay tài hoa của người thợ gốm, minh chứng cho sức hút của văn hóa Hội An. Một du khách Israel thốt lên: "Vẻ đẹp của sản phẩm được thổi hồn hoàn toàn bằng tay như linh vật ngựa này là điều vô cùng đặc biệt, máy móc không thể sao chép."
Hai chất liệu - một từ lòng sông (đất sét), một từ thượng nguồn trôi dạt (củi lũ), dẫu khác biệt về hình hài nhưng lại gặp nhau ở khát vọng vươn mình. Năm Bính Ngọ 2026 mang ý nghĩa đặc biệt khi đánh dấu sự chuyển mình lịch sử với việc Quảng Nam và Đà Nẵng sáp nhập, mở ra không gian phát triển mới. Hình tượng con Ngựa, dù là ngựa gỗ tái sinh hay ngựa gốm sung túc, đều chở theo niềm tin và khát vọng của người dân xứ Quảng về một tương lai "đại phát".
Đó là khát vọng về một Đà Nẵng mới không chỉ kiên cường vượt qua thiên tai như những chú ngựa củi lũ, mà còn biết tích lũy nội lực, thăng tiến vững chắc như những chú "Lộc Mã" Thanh Hà. Tiếng vó ngựa vô hình đang vang lên bên dòng Thu Bồn, báo hiệu hành trình bứt phá, đưa di sản văn hóa độc đáo hòa vào dòng chảy hiện đại, vươn mình ra thế giới với khát vọng phát triển phồn vinh.
