Thầy giáo về hưu biến rác thải nhựa thành linh vật ngựa đón Tết Bính Ngọ 2026
Trong căn nhà nhỏ trên đường Nguyễn Thị Định, phường Cát Lái, TP.HCM, ông Trần Minh Lý, một thầy giáo đã về hưu, vẫn miệt mài bên những ống nhựa PVC cũ, đĩa CD trầy xước và mùi sơn thoang thoảng. Từ những vật liệu bỏ đi, từng chú ngựa với đủ dáng vẻ và sắc màu dần hiện ra, không chỉ là linh vật chào đón năm Bính Ngọ 2026, mà còn là câu chuyện về đam mê, ký ức và mong muốn "hồi sinh" rác thải nhựa theo cách độc đáo.
Cơ duyên bắt đầu từ thời gian giãn cách
Ông Lý kể lại, cơ duyên với công việc này bắt đầu trong quãng thời gian thành phố trải qua dịch bệnh và giãn cách kéo dài. Ở tuổi nghỉ hưu, nhịp sống bỗng chậm lại, ông tự hỏi mình sẽ làm gì để vừa giải trí, vừa có ích cho xã hội. Nhìn thấy những ống nhựa bị bỏ lại ở các công trình và vật dụng nhựa không còn giá trị sử dụng, ông không khỏi trăn trở. "Tôi thấy rác thải nhựa ảnh hưởng rất lớn đến môi trường. Từ đó, tôi nảy ra ý tưởng tận dụng phế liệu, tái chế lại, tạo cho nó một vòng đời mới", ông chia sẻ.
Bộ sưu tập linh vật ngựa từ vật liệu phế thải
Bộ sưu tập linh vật ngựa Bính Ngọ 2026 là thành quả mới nhất trong hành trình sáng tạo của ông. Vật liệu chính vẫn là ống nhựa PVC bỏ đi được thu gom từ các công trình xây dựng. Qua bàn tay và trí tưởng tượng của ông Lý, những ống nhựa cũ không còn khô cứng và vô tri, mà trở thành những chú ngựa sinh động, giàu cảm xúc. "Hiện tôi làm khoảng 10 mẫu ngựa khác nhau, mỗi con mang một phong cách riêng, gắn với từng giai đoạn tuổi thơ", ông nói.
- Có chú ngựa gắn bánh xe, gợi nhớ những món đồ chơi tự chế ngày xưa.
- Có mẫu ngựa bập bênh, ngựa lúc lắc, gợi không khí sân trường và góc phố.
- Đặc biệt, mẫu "ngựa bay" được ông gửi gắm nhiều kỳ vọng, biểu trưng cho sự chuyển mình và vươn lên tầm cao mới của đất nước trong năm Bính Ngọ.
Ngoài ra, ông còn tạo ra một số mẫu xe ngựa và xe thồ mang màu sắc hoài niệm, nhắc nhớ hình ảnh Sài Gòn của những năm tháng cũ. Mỗi linh vật ngựa mất từ 2 đến 5 ngày chế tác, tùy thuộc vào mức độ cầu kỳ của từng mẫu.
Quy trình chế tác công phu và thách thức
Không chỉ dừng ở ống nhựa, ông Lý còn tận dụng những chiếc đĩa CD cũ, cắt ghép thành hình vòng cung mặt trời để tạo điểm nhấn cho một số tác phẩm. Sự kết hợp này khiến linh vật vừa mang hơi thở hiện đại, vừa phảng phất nét ký ức. Để hoàn thiện một chú ngựa nhỏ, ông cần khoảng 2 ngày: một ngày dành cho phần thô, dựng dáng và tạo hình, và ngày còn lại để sơn lót trắng và phủ màu hoàn thiện. Với những mẫu cầu kỳ hơn, thời gian có thể kéo dài từ 4 đến 5 ngày.
Quy trình làm ngựa lớn càng công phu hơn. Trước tiên, ông phải hình dung dáng ngựa trong không gian 3D, không chỉ phác thảo trên giấy. Sau đó là công đoạn dựng khung bằng các ống nhựa kích cỡ khác nhau, rồi hơ nóng nhựa để tạo mảng phẳng và đắp lên khung sườn. Làm việc với nhựa tái chế không hề dễ dàng. Theo ông Lý, vật liệu này "khó chiều" hơn đất sét, không cho phép người làm thoải mái uốn nắn theo ý tưởng. Nhiều lúc, chỉ cần tính toán sai một chút, toàn bộ phần khung phải làm lại từ đầu.
Lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường
Về số lượng, mỗi mẫu ngựa ông làm khoảng 10 con, tổng cộng gần 100 linh vật cho bộ sưu tập Tết Bính Ngọ 2026. Những mẫu lớn, cao khoảng 30 cm và dài 40 cm, ông chỉ làm 2-3 con vì sức khỏe và điều kiện vật liệu không cho phép sản xuất hàng loạt. Ông Lý luôn nhấn mạnh, những chú ngựa của ông không phải đồ chơi sản xuất công nghiệp. Với ông, mỗi linh vật không chỉ là hình khối, mà còn là thông điệp yêu thiên nhiên và yêu môi trường được gửi gắm qua từng đường nét. "Sản phẩm mình làm ra mang tính thủ công mỹ nghệ, để trưng bày. Mỗi con ngựa đều chứa đựng thời gian, công sức và cả tình cảm của người làm", ông nói.
Mục đích lớn nhất của ông Lý không nằm ở việc bán được bao nhiêu sản phẩm, mà là lan tỏa cảm hứng. Ông mong những người trẻ, khi nhìn thấy rác thải có thể biến thành tác phẩm, sẽ thay đổi cách nhìn về phế liệu và từ đó chung tay bảo vệ môi trường.
Hành trình 12 con giáp từ vật liệu tái chế
Không chỉ có ngựa, trong tủ trưng bày của ông Lý còn hiện diện gần như đầy đủ bộ 12 con giáp, từ Tý đến Hợi. Ông bắt đầu tập trung sáng tạo từ năm 2020, mỗi năm chọn một con giáp làm chủ đề. Trung bình, mỗi con giáp ông làm khoảng 10 sản phẩm, có năm sức khỏe tốt hoặc hình dáng đơn giản, số lượng có thể lên đến 20. Mỗi linh vật tái chế là một cách "hồi sinh" rác thải nhựa và lan tỏa ý thức sống xanh. Đến nay, tổng số tác phẩm của ông đã lên tới vài trăm. Ông khiêm tốn nói con số đó chỉ dừng ở mức vài trăm chứ chưa đến hàng ngàn, một phần vì không có chỗ chứa.
Dù vậy, ông vẫn kiên trì bổ sung và hoàn thiện bộ sưu tập đủ 12 con giáp như một "hồ sơ" sáng tạo gắn với từng năm tháng. Ở tuổi 67, sức khỏe là điều ông luôn phải cân nhắc. Ông không thể làm quá nhiều sản phẩm cùng lúc, cũng không đặt nặng việc thương mại hóa.
Dự án tương lai và mong muốn lan tỏa
Không dừng lại ở nhựa PVC, ông Lý đang ấp ủ dự án mới là tái chế những quả bóng pickleball cũ. Ông dự định đến các sân chơi, xin hoặc mua lại những quả bóng bị bỏ đi, biến chúng thành sản phẩm nghệ thuật. Với ông, mỗi vật liệu phế thải đều có thể trở thành nguồn cảm hứng nếu người làm đủ kiên nhẫn và yêu nghề.
Trong tương lai, nếu còn sức, ông mong muốn được tham gia các buổi triển lãm về môi trường hoặc hàng thủ công mỹ nghệ tái chế. Đó là cách ông mong muốn truyền đi thông điệp về bảo vệ môi trường, về sức sáng tạo không giới hạn của con người.
