Tiêu dùng văn hóa tăng mạnh nhờ di tích mở cửa và âm nhạc phát triển
Từ ngày 20 đến 22 tháng 2 năm 2025, tương ứng với mùng 4 đến mùng 6 Tết Bính Ngọ, lượng người tham quan các di tích tại Hà Nội vẫn duy trì ở mức cao. Thành phố đã chủ động mở cửa miễn phí tại 17 di tích nổi tiếng, bao gồm Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đền Ngọc Sơn, Nhà tù Hỏa Lò, đền Quán Thánh, và Làng cổ Đường Lâm. Điều này cho phép người dân thụ hưởng các di sản văn hóa một cách dễ dàng và thuận tiện hơn.
Chính sách thúc đẩy tiêu dùng văn hóa
Theo một tiến sĩ chuyên nghiên cứu truyền thông chính sách, việc Hà Nội mở cửa miễn phí các di tích cho thấy sự chủ động trong việc tăng cường tiêu dùng văn hóa. "Đây là sự thúc đẩy từ chính sách quản lý, giúp người dân có cơ hội tiếp cận và trải nghiệm văn hóa một cách rộng rãi", vị tiến sĩ nhấn mạnh.
Trong khi đó, ông Tống Quốc Hưng, Phó chủ tịch UBND phường Hội An, bày tỏ niềm tự hào về sự phát triển mạnh mẽ của phong trào âm nhạc tại đây. Tại hội thảo về phát triển thị trường nghệ thuật cuối năm 2025, ông Hưng chia sẻ nhiều mô hình hoạt động âm nhạc tại khu di sản UNESCO này, bao gồm:
- Quán cà phê nhạc sống với các buổi biểu diễn acoustic nhẹ nhàng, phù hợp với không gian phố cổ.
- Âm nhạc đường phố, được tổ chức bởi ngành văn hóa kết hợp với các nhóm nhạc gia đình và ban nhạc vào đêm 14 âm lịch hàng tháng hoặc các lễ hội.
Kỳ vọng từ Nghị quyết 80-NQ/TW
Năm 2025, tiêu dùng văn hóa đã được đẩy mạnh thông qua nhiều hoạt động văn hóa trong các ngày kỷ niệm lớn. Các chuyên gia văn hóa đang kỳ vọng sự tăng trưởng này sẽ tiếp tục nhờ Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết này đề cập đến sự phát triển của công nghiệp văn hóa, mang lại kỳ vọng về doanh thu tăng trong các lĩnh vực như điện ảnh, kịch nói, ca nhạc, và xuất bản.
PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, chỉ ra rằng các chỉ số tiêu dùng văn hóa gần đây đang có xu hướng tích cực. Số lượng sách đọc mỗi năm và số lượng phim xem hàng năm của mỗi người dân đều tăng. Cụ thể:
- Về sách, thống kê từ Bộ VH-TT-DL và các nền tảng đọc số cho thấy mỗi người đọc khoảng 1 đến 4 cuốn sách mỗi năm, tùy cách tính.
- Về điện ảnh, doanh thu phim Việt tại rạp tăng mạnh theo từng năm.
- Với sân khấu và biểu diễn, dữ liệu khó nắm bắt hơn, nhưng khảo sát của Visa cho thấy tỷ lệ người Việt tham dự concert và biểu diễn trong 12 tháng ở mức cao trong khu vực.
Chỉ số tiêu dùng văn hóa và dự báo tăng trưởng
Theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, chỉ số tiêu dùng văn hóa phản ánh hai điều rõ rệt. Thứ nhất, mức tiêu dùng còn "lệch pha", với một số lĩnh vực tăng nhanh như điện ảnh và giải trí nghe-nhìn, trong khi thói quen đọc sách bền vững vẫn còn thấp. Thứ hai, chỉ số này không chỉ đo lường việc người dân xem gì, đọc gì, mà còn là chỉ báo về chất lượng sống, năng lực sáng tạo xã hội, và sức mạnh mềm quốc gia.
"Tiêu dùng văn hóa tạo thị trường cho nghệ sĩ, doanh nghiệp sáng tạo, đồng thời tạo vốn văn hóa cho công dân - cái nền tinh thần giúp xã hội bình tĩnh hơn, nhân ái hơn, biết đối thoại hơn", PGS-TS Sơn nhấn mạnh. Ông dự báo chỉ số này sẽ tăng trong năm 2026, nhưng không đồng đều mà theo ba đường dốc khác nhau:
- Âm nhạc và biểu diễn trực tiếp: Đây có thể là mảng tăng nhanh nhất trong ngắn hạn, phù hợp với xu hướng trải nghiệm của thời đại.
- Điện ảnh và nội dung nghe-nhìn: Tiếp tục tăng trưởng mạnh với hệ sinh thái phong phú.
- Xuất bản số: Tăng chủ yếu ở các định dạng như ebook và audiobook, nhờ sự chuyển dịch của giới trẻ sang không gian số.
Tuy nhiên, PGS-TS Sơn cho rằng các mô hình sân khấu không tươi sáng như vậy. Ông đề xuất nhà hát cần thay đổi thành điểm đến của đô thị sáng tạo, với tác phẩm có vòng đời dài và cơ chế đặt hàng linh hoạt. NSND Doãn Bằng, Phó giám đốc Nhà hát Tuổi Trẻ, chia sẻ đơn vị đang hướng đến mục tiêu dựng vở mới để thu hút khán giả trẻ tuổi hơn, bên cạnh việc duy trì khán giả truyền thống.
