Hơn 1.500 hiện vật tiền tệ kể chuyện lịch sử Việt Nam tại TP.HCM
Hơn 1.500 hiện vật và đồng tiền Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử, từ thời Đông Dương đến tiền polymer hiện đại, đang được trưng bày tại Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2 ở phường Sài Gòn, TP.HCM. Triển lãm này không chỉ là nơi giới thiệu các hiện vật quý giá mà còn đưa người xem nhìn lại quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước thông qua những tờ bạc, đồng xu từng hiện diện trong đời sống của nhiều thế hệ.
Những "nhân chứng" lịch sử qua từng tờ tiền
Từ tờ bạc Đông Dương, Giấy bạc Cụ Hồ, tiền kháng chiến, tín phiếu, phiếu mua hàng, đồng xu cho đến tờ polymer, mỗi hiện vật đều là một "nhân chứng" sống động, kể lại câu chuyện của từng giai đoạn đất nước: chiến tranh, đổi mới và phát triển. Ví dụ, những tờ tiền Đông Dương năm 1858 gắn liền với thời điểm liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ phát súng đầu tiên ở bán đảo Sơn Trà, khai màn cuộc chiến tranh xâm lược. Tổng thống Pháp đương thời đã ban hành sắc lệnh thành lập Ngân hàng Đông Dương với đặc quyền phát hành tiền Đông Dương, đánh dấu một chương đau thương trong lịch sử.
Đặc biệt, tờ 5 đồng Đông Dương với nhiều họa tiết đẹp mắt và hài hòa còn gắn liền với giai thoại công tử Bạc Liêu đốt tiền nấu trứng, phản ánh sự xa hoa của một thời đại. Các tờ tiền thuộc hội nghị 4 bên diễn ra tại Paul (Pháp) và Viện phát hành các quốc gia liên kết được thành lập để độc quyền phát hành tiền khu vực Đông Dương, cho thấy sự phức tạp của hệ thống tài chính thời thuộc địa.
Bốn thời kỳ phát triển tiền tệ Việt Nam
Tiền Việt Nam được chia thành bốn thời kỳ chính, mỗi thời kỳ phản ánh một bước ngoặt lịch sử:
- Tiền Đông Dương (1858-1945): Những tờ bạc in hình con trâu và bà đầm oai nghiêm trên nền giấy cũ kỹ, đại diện cho giai đoạn Việt Nam còn nằm trong Liên bang Đông Dương thuộc Pháp.
- Giấy bạc tài chính - Giấy bạc "Cụ Hồ" (1945-1954): Đây là những tờ tiền đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, in hình Bác Hồ, đánh dấu sự khẳng định chủ quyền quốc gia sau Cách mạng Tháng Tám. Những tờ tiền này thể hiện nghệ thuật in bóng chìm chống tiền giả tinh xảo.
- Tiền Ngân hàng Quốc gia Việt Nam (1951-1975): Giai đoạn này chứng kiến bước chuyển quan trọng khi hệ thống ngân hàng được thành lập và phát triển, góp phần ổn định nền kinh tế.
- Tiền Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (từ 1975 đến nay): Thể hiện rõ nhất hành trình đổi mới, hội nhập và hiện đại hóa của nền kinh tế, với sự ra đời của tiền polymer bền vững và an toàn.
Những hiện vật độc đáo và câu chuyện đằng sau
Triển lãm lần này giới thiệu nhiều hiện vật hiếm có, lần đầu tiên được Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2 mang ra trưng bày. Một trong số đó là tờ tiền 30 đồng của Việt Nam, một tờ tiền hiếm và đặc biệt vì thường các đồng tiền có quy tắc mệnh giá là 1, 2, 5. Dòng đời của tờ tiền này rất ngắn và sau đó không còn được lưu hành.
Ở giai đoạn 1945-1954, đã xuất hiện những bản vẽ phác thảo tờ tiền do các họa sĩ vẽ tay, trong đó có nhiều bản phác thảo từng lớp với hình Bác Hồ, thể hiện sự tỉ mỉ và tâm huyết trong quá trình thiết kế. Một hiện vật khác là tờ giấy bạc 20 đồng tỉnh Đồ Chiểu, chỉ sử dụng trong khu vực tỉnh Đồ Chiểu (tỉnh Bến Tre cũ, sau sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Long năm 2025). Trên tờ tiền có dòng chữ cảnh báo nghiêm khắc: "Giấy này chỉ dùng trong tỉnh Đồ Chiểu. Ai giả mạo sẽ bị tử hình", phản ánh điều kiện khó khăn và sự kiểm soát chặt chẽ thời chiến.
Do điều kiện lưu thông còn nhiều khó khăn, Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam bộ đã cho phép các tỉnh in tín phiếu, phiếu tiếp tế và phiếu đổi chát, được lưu hành ở một số tỉnh Nam bộ. Đáng chú ý, những tờ giấy bạc của Ủy ban Mặt trận giải phóng miền Nam Việt Nam được in ra nhưng chưa từng được lưu thông sử dụng, trở thành những chứng tích lịch sử quý giá.
Ngoài ra, triển lãm còn trưng bày giấy bạc đắp nền chống nạn tiền giả trên các tờ giấy bạc 100 đồng trung ương phát hành, có dán phiếu kiểm soát đóng dấu của Ủy ban Kháng chiến hành chính tỉnh. Tờ tiền anh vệ quốc quân không mặc áo, đại diện cho câu nói: "Ta lấy thân ta hy sinh vì Tổ quốc thì xá gì vật chất ngoài thân", được phát hành trong giai đoạn 1945-1954 tại khu vực Nam bộ, thể hiện tinh thần yêu nước và sự hy sinh cao cả.
Thông qua hơn 1.500 hiện vật này, triển lãm không chỉ là một cuộc hành trình xuyên thời gian mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về sự phát triển và bản sắc dân tộc Việt Nam, khơi gợi niềm tự hào và sự tò mò cho công chúng.
