72 năm trôi qua, Trung tâm Đề kháng Him Lam vừa chính thức hoàn thành công tác trùng tu, tôn tạo để đón khách tham quan, trải nghiệm. Đây là điểm đến lịch sử đầy ý nghĩa, kết nối mạch nguồn quá khứ hào hùng với sự phát triển của tỉnh Điện Biên ngày nay.
Ký ức hào hùng từ những người lính năm xưa
Hòa trong dòng người đổ về di tích Trung tâm Đề kháng Him Lam dự lễ công bố hoàn thành trùng tu, tôn tạo vào sáng 8/3/2026, cựu chiến binh Điện Biên Vũ Kim Điều không kìm nén được xúc động. Với giọng nghẹn ngào, ông chia sẻ: “Mong ước của tôi cùng đồng đội đã thành hiện thực, sự thật về một điểm di tích được tôn tạo xứng với tầm vóc, ý nghĩa của trận đánh mở màn vào ‘cánh cửa thép Him Lam’ trong Chiến dịch Điện Biên Phủ”.
Khi cảm xúc lắng xuống, ông Vũ Kim Điều kể lại những ngày tháng cùng đồng đội chiến đấu anh dũng trong trận mở màn chiến dịch. Him Lam, từ ký ức của ông, hiện lên rõ nét như một trung tâm đề kháng mạnh ở phía Đông Bắc của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ do thực dân Pháp xây dựng. Nơi đây, quân Pháp bố trí hệ thống phòng ngự vững chắc, liên hoàn, có hỏa lực mạnh, được coi là “cánh cửa thép” bảo vệ Tập đoàn cứ điểm do tướng Đờ Cát chỉ huy.
Ông Nguyễn Hữu Chấp, chiến sĩ Điện Biên tham gia trận đánh mở màn Him Lam, nhớ lại: “Trung tâm Đề kháng Him Lam được quân Pháp bố trí xây dựng ba cứ điểm trên ba mỏm đồi, tạo thế chân kiềng vững chắc, có khả năng phòng ngự kiên cố nhất. Cùng với hai trung tâm đề kháng thuộc phân khu Bắc là Độc Lập và Bản Kéo, Him Lam tạo thành bức bình phong vững chắc che chở, bảo vệ cho Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ từ vòng ngoài. Nếu Quân đội nhân dân Việt Nam muốn tiếp cận Tập đoàn cứ điểm từ phía Đông Bắc, thì bắt buộc phải vượt qua cánh cửa này”.
Trận đánh mở màn lịch sử
“Tại Him Lam, đúng 17 giờ 5 phút ngày 13/3/1954, sau hiệu lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, 40 khẩu pháo cỡ nòng từ 75 đến 120 ly đồng loạt nhả đạn vào các vị trí quân Pháp đóng giữ tại cứ điểm Him Lam. Bên trong các lô-cốt, quân địch gục xuống, người bị thương la liệt. Tất cả đều kinh ngạc và tự hỏi Việt Minh lấy đâu ra nhiều pháo đến thế, có thể bắn mạnh đến thế. Lô-cốt, đường hào nối tiếp nhau bị đè bẹp, chôn vùi người và vũ khí… Cứ thế, trận đánh kéo dài đến 23 giờ 30 phút đêm 13/3 mới kết thúc. Chiến thắng thuộc về quân đội ta, nhưng trong trận chiến mở màn ấy, tiểu đội trưởng Phan Đình Giót đã hy sinh sau khi lao mình vào lỗ châu mai để tạo thời cơ cho đồng đội xung phong. Trận đánh mở màn thành công với kết quả, Đại đoàn 312 đã làm chủ hoàn toàn Trung tâm Đề kháng Him Lam, tiếp thêm khí thế cho quân ta tiếp tục chiến đấu”, “người lính già đầu bạc” nối dài mạch hồi tưởng.
Giá trị tiếp nối hôm nay
Thời gian trôi qua, dù đã có nhiều nỗ lực giữ gìn và phục dựng, nhưng di tích Trung tâm Đề kháng Him Lam vẫn thưa vắng người thăm. Mãi tới cuối năm 2025, khi Dự án bảo tồn, tôn tạo di tích giai đoạn II được triển khai, các hạng mục mới thực sự được đẩy mạnh. Nhờ đó, các bức phù điêu, bảng biển ghi dấu tích chiến thắng tại ba cứ điểm Him Lam được sửa sang trang trọng; đường hào và lô-cốt cũng được tu sửa gọn gàng.
Điểm nhấn của dự án trùng tu, tôn tạo giai đoạn II là bức phù điêu tái hiện khí thế chiến đấu hào hùng của trận đánh Him Lam, có diện tích 460 m2, chiều dài 45m, chiều cao 8,9m, được chế tác từ đá tự nhiên. Cùng với đó là hệ thống nhà dâng hương, cảnh quan khuôn viên, hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ tham quan, nghiên cứu và giáo dục truyền thống được xây dựng đồng bộ, tạo thêm diện mạo mới cho di tích, đồng thời thỏa niềm ước nguyện tri ân của các thế hệ chiến sĩ, nhân dân và du khách khi về Điện Biên tìm hiểu lịch sử trận chiến oai hùng của cha anh.
Quản lý và khai thác di tích
Vui mừng tiếp nhận quản lý, khai thác và bảo vệ di tích, ông Trần Hải Hà, quyền Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên chia sẻ: Với ý nghĩa đặc biệt trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, di tích Trung tâm Đề kháng Him Lam cùng với các điểm di tích khác thuộc Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ đã được trùng tu, tôn tạo, nhằm lưu giữ chứng tích lịch sử, để các thế hệ hôm nay và mai sau hiểu thêm tinh thần yêu nước, ý chí quật cường, nghệ thuật quân sự tài tình, sự hy sinh gian khổ, tinh thần quyết chiến, quyết thắng của ông cha ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ.
Năm 2006, dịp kỷ niệm 55 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, di tích đã được đầu tư, tôn tạo một số hạng mục như hầm, hào, lô-cốt, tái hiện những nét cơ bản cảnh quan lịch sử. Nhưng sau đó, do khó khăn về kinh phí, các hạng mục chỉnh trang, cải tạo đường lên các cứ điểm tạm dừng. Mãi tới năm 2025, công tác trùng tu, tôn tạo giai đoạn II mới tiếp tục, gồm các hạng mục chính: bức phù điêu, nhà dâng hương, chỉnh trang và cải tạo đường dẫn lên ba cứ điểm; cây hương tại lô-cốt nơi anh hùng Phan Đình Giót hy sinh; hệ thống vườn hoa cây xanh; hệ thống điện, thoát nước đồng bộ hoàn chỉnh. Các hạng mục được tôn tạo phù hợp với không gian lịch sử, góp phần tôn vinh giá trị và tầm vóc quốc tế của Chiến thắng Điện Biên Phủ, đồng thời phục vụ hiệu quả công tác nghiên cứu, tham quan và giáo dục truyền thống.
“Việc tiếp nhận thêm điểm di tích Him Lam vừa hoàn thành trùng tu, tôn tạo để đưa vào khai thác, phục vụ nhân dân, du khách tham quan, trải nghiệm vừa là niềm vui và cũng là trọng trách mà mỗi cán bộ ngành văn hóa đều phải dốc tâm, dốc sức thực hiện. Chúng tôi nguyện đem hết tâm sức quản lý, bảo vệ và cải tạo cảnh quan cho di tích, để mỗi người về thăm đều hiểu thêm về lịch sử, về những gương hy sinh anh dũng của thế hệ cha anh, cho mảnh đất Điện Biên hôm nay”, ông Trần Hải Hà khẳng định.
Điểm đến trong tuyến du lịch lịch sử
Khi được khai thác đồng bộ trong tuyến du lịch lịch sử Điện Biên, Trung tâm Đề kháng Him Lam sẽ là điểm đến ý nghĩa, giúp người dân và du khách hiểu thêm về nghệ thuật quân sự, tinh thần chiến đấu của quân và dân ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Qua đó, góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch, thu hút du khách và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Điện Biên.
Để phục vụ khách tham quan thuận lợi, hiệu quả, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên đã xây dựng tuyến theo diễn biến Chiến dịch Điện Biên Phủ. Theo đó, Trung tâm Đề kháng Him Lam được đưa thành điểm khởi đầu của tuyến tham quan lịch sử, bắt đầu từ trận đánh mở màn Him Lam, sau đó đến các điểm di tích khác và kết thúc tại Trung tâm Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Hành trình này giúp du khách có cái nhìn liền mạch về diễn biến chiến dịch, từ trận đánh đầu tiên đến thắng lợi cuối cùng.
