Tết Chôl Chnăm Thmây 2026: Thời khắc giao thừa và nghi lễ rước đại lịch độc đáo của người Khmer
Để xác định thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, người Khmer có cách tính riêng biệt, phản ánh nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng này. Theo cách tính đó, thời khắc giao thừa của Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026 sẽ diễn ra vào lúc 10 giờ 48 phút sáng ngày 14 tháng 4. Trong thời khắc thiêng liêng này, đồng bào Khmer thường tập trung tại các ngôi chùa để thực hiện nghi lễ rước đại lịch, như tại chùa Sóc Xoài ở xã Mỹ Thuận, tỉnh An Giang.
Quan niệm tâm linh và nghi thức đón năm mới
Theo quan niệm của đồng bào Khmer, trong thời khắc giao thừa, vị Thiên nữ thứ ba của Đại Phạm Thiên, tên là Riakhayasa Têvy, sẽ xuống cai quản trần gian cho năm mới. Vị thần này được tin là sẽ bảo vệ sức khỏe, giúp đồng bào Khmer đạt được mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa, mang lại sự thịnh vượng cho cộng đồng.
Khi đón giao thừa, người Khmer tập trung đông đảo tại chùa. Thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới được đánh dấu bằng tiếng nhạc vang lên, và lễ rước đại lịch diễn ra dưới sự hướng dẫn của Achar hoặc sư cả. Bà con Khmer xếp hàng, xuất phát từ hướng Đông, theo chiều kim đồng hồ, đi ba vòng quanh chánh điện. Hành động này thể hiện sự cung kính sâu sắc đối với đức Phật và là cách để đón chư thiên năm mới.
Diễn biến lễ rước đại lịch
Trong tiếng nhạc Ngũ âm rộn rã, nhóm múa Chhay-dăm với người dẫn đầu mang mặt nạ, tay cầm gậy múa mở đường cho đoàn rước. Đại lịch được rước một cách trang trọng trong thời khắc giao thừa, tạo nên không khí linh thiêng và sống động. Khi đi đủ ba vòng, đoàn rước tiến vào chánh điện. Vị sư cả tiếp nhận đại lịch, đặt lên bệ thờ, sau đó tụng kinh để đón vị thần cai quản năm mới và đọc kinh cầu an cho cộng đồng.
Theo các nhà nghiên cứu, nguồn gốc của lễ rước đại lịch được lý giải bằng truyền thuyết liên quan đến câu chuyện chuyển giao tôn giáo từ Bà La Môn giáo sang Phật giáo. Truyền thuyết này xoay quanh cuộc đấu trí giữa Đại Phạm Thiên và cậu bé thông minh Thom Ma Bal, được coi là một tiền kiếp của Đức Phật, làm nổi bật sự hòa quyện giữa tín ngưỡng và lịch sử.
Ý nghĩa và sự lan tỏa của lễ hội
Trong suốt thời gian diễn ra lễ rước đại lịch, tiếng nhạc vang lên liên hồi, rộn rã, như thúc giục đồng bào Phật tử từ các phum sóc nối tiếp nhau tề tựu về chùa. Những gia đình không thể tham gia rước đại lịch tại chùa cũng có thể thực hiện nghi thức đón năm mới ở nhà, cho thấy sự linh hoạt trong việc bảo tồn truyền thống.
Lễ rước đại lịch của đồng bào Khmer Nam Bộ có ý nghĩa tương tự như lễ đón giao thừa trong Tết Nguyên đán của người Việt và nhiều dân tộc khác. Buổi lễ nhằm tiễn đưa những điều xui xẻo trong năm cũ, đồng thời gửi gắm ước vọng vào những điều mới mẻ, may mắn, tốt lành trong năm mới, thể hiện khát vọng về một tương lai tươi sáng.
Phát biểu từ lãnh đạo tôn giáo
Thượng tọa Danh Phản, Ủy viên Trung ương Hội đồng Trị sự, Phó Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh, Phó Chủ tịch Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh An Giang, trụ trì chùa Sóc Xoài, chia sẻ: Chôl Chnăm Thmây năm nay diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 4. Đây không chỉ là ngày Tết truyền thống của đồng bào Khmer, mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, là nhịp cầu gìn giữ và trao truyền bản sắc văn hóa Khmer, minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của một nền văn hóa rạng ngời nơi miền Tây Nam Bộ.
Như vậy, Tết Chôl Chnăm Thmây không chỉ là dịp lễ quan trọng trong năm của người Khmer, mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết và bản sắc văn hóa độc đáo, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng của Việt Nam.
