Việt Nam đặt mục tiêu văn hóa số đóng góp 9% GDP vào năm 2045
Theo Tầm nhìn đến năm 2045 được nêu trong Đề án phát triển văn hóa số, Việt Nam sẽ xây dựng một hệ sinh thái văn hóa số toàn diện, thông minh và có khả năng tương tác cao. Hệ thống này không chỉ bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc mà còn lan tỏa mạnh mẽ văn hóa Việt Nam ra thế giới, thúc đẩy hội nhập quốc tế. Văn hóa số được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng để phát triển con người Việt Nam toàn diện và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
Các mục tiêu cụ thể và con số đầy kỳ vọng
Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Đề án đã đề ra chín mục tiêu cụ thể sẽ được triển khai từ nay đến năm 2030. Mỗi mục tiêu đều bắt đầu bằng những con số đầy tham vọng, phản ánh quyết tâm của Chính phủ trong việc thúc đẩy chuyển đổi số ngành văn hóa.
- Phấn đấu để các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo trở thành trụ cột bền vững, đóng góp 9% vào GDP quốc gia.
- Quy mô sản phẩm văn hóa số dự kiến chiếm tỷ trọng trên 80% trong tổng sản phẩm công nghiệp văn hóa.
- Ít nhất 80% di sản văn hóa phi vật thể của vùng đồng bào dân tộc thiểu số sẽ được số hóa và lưu trữ trong các hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
- 100% hệ thống thư viện quốc gia, bảo tàng quốc gia về lịch sử và văn hóa, cùng các bảo tàng công lập sẽ triển khai hoàn thiện thư viện số, bảo tàng số, phát triển mô hình thông minh và mở rộng kết nối dữ liệu trong mạng lưới trong nước và quốc tế.
Những thách thức và giải pháp nền tảng
Đề án cũng xác định năm nhóm nhiệm vụ và giải pháp nền tảng, mỗi nhóm bao gồm từ 4 đến 7 lĩnh vực nội dung cần được triển khai khẩn trương và đồng bộ. Ví dụ, trong nhóm nhiệm vụ đầu tiên về hoàn thiện thể chế và chính sách, có năm nội dung cụ thể, bao gồm việc rà soát, sửa đổi và xây dựng mới các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bản quyền số, sở hữu trí tuệ, dữ liệu văn hóa số và các hoạt động văn hóa trên môi trường số.
Tuy nhiên, việc thực hiện các mục tiêu này đối mặt với không ít khó khăn, đặc biệt là bài toán về nguồn lực. Quá trình số hóa các hiện vật vật lý, tài liệu và dữ liệu phi vật lý đòi hỏi một quy trình thống kê khoa học, xây dựng bản đồ dữ liệu cùng nguồn lực lớn về con người, cơ sở vật chất và trang thiết bị. Điều này trở nên phức tạp hơn khi Việt Nam đang phải đáp ứng nhiều yêu cầu đầu tư xây dựng cơ bản cho hạ tầng cơ sở ở các lĩnh vực khác nhau.
Ngay trong lĩnh vực văn hóa, một số dự án đầu tư hạ tầng cho bảo tàng cấp quốc gia, như Bảo tàng Lịch sử quốc gia và Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, đang trong giai đoạn triển khai. Điều này có thể gây khó khăn cho công tác số hóa do phải dịch chuyển địa điểm, không gian trưng bày và kho lưu trữ, đòi hỏi ưu tiên bảo đảm an toàn cho hiện vật và tư liệu, thậm chí niêm phong chúng trong thời gian nhất định.
Huy động nguồn lực và hướng đi tương lai
Để giải quyết vấn đề nguồn lực, nhóm nhiệm vụ thứ hai về huy động và sử dụng hiệu quả tài chính đã đề xuất các giải pháp như thí điểm mô hình liên kết công-tư trong phát triển nền tảng văn hóa số, cùng với chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng cho doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm, dịch vụ văn hóa số. Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp này cần sự phối hợp của nhiều bộ, ban ngành và có thể điều chỉnh khung chính sách, dẫn đến tiến độ không thể quá nhanh chóng.
Trên thế giới, việc số hóa di sản và tài nguyên văn hóa đã trở thành xu hướng phổ biến nhằm phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại. Đây được xem như một nhiệm vụ tất yếu trong kỷ nguyên số hóa, đòi hỏi sự hệ thống hóa, bảo quản và khai thác dữ liệu nền tảng.
Do đó, bên cạnh những con số đầy kỳ vọng và tầm nhìn dài hạn, cần có cái nhìn thực tiễn hơn về công tác chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa ở Việt Nam. Nhiệm vụ này nên được xem như hoạt động thường xuyên của ngành, đặc biệt là các đơn vị công lập có chức năng lưu trữ và bảo quản di sản, tài sản văn hóa nghệ thuật. Từ đó, có thể điều chỉnh và đầu tư nguồn lực xứng đáng để đảm bảo thành công của Đề án trong tương lai.
