Văn hóa Việt Nam: Trụ cột phát triển và tầm nhìn đến năm 2045
Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, mỗi giai đoạn phát triển bền vững của dân tộc Việt Nam đều gắn liền với sự chấn hưng và phát huy sức mạnh văn hóa. Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt và sự bùng nổ mạnh mẽ của khoa học-công nghệ, văn hóa trở thành yếu tố then chốt định hình bản lĩnh, năng lực thích ứng và sức cạnh tranh bền vững của quốc gia.
Chương trình nghệ thuật đặc biệt và tầm nhìn chiến lược
Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng” diễn ra tối 23/1/2026 tại Hà Nội, với các tiết mục được đầu tư công phu, đặc sắc, cùng tiếng trống hội hào hùng, đã khẳng định vai trò nền tảng của văn hóa. Điều này phản ánh tầm nhìn được nêu trong Nghị quyết số 80-NQ/TW, hướng đến năm 2045: xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam xã hội chủ nghĩa, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển.
Nghị quyết xác lập mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, sở hữu bản sắc văn hóa vững vàng; là điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa-nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế; đồng thời trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hóa-sáng tạo năng động.
Mục tiêu cụ thể và chỉ tiêu rõ ràng
Những mục tiêu này được cụ thể hóa bằng hệ thống chỉ tiêu rõ ràng:
- Công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo phấn đấu đóng góp khoảng 9% GDP.
- Hình thành 10 thương hiệu, liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hóa mang tầm vóc quốc tế.
- Có thêm từ 8-10 di sản văn hóa được UNESCO ghi danh.
- Đưa Việt Nam vào Top 3 ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số sức mạnh mềm quốc gia cũng như giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa.
Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan nhấn mạnh: Phát triển văn hóa đến năm 2045 không chỉ dành riêng cho lĩnh vực văn hóa, mà chính là tầm nhìn về mô hình phát triển Việt Nam hiện đại, bền vững, giàu bản sắc và có sức cạnh tranh toàn cầu. Văn hóa giữ vai trò “trụ cột mềm”, “hệ điều tiết” với sức lan tỏa mạnh mẽ, phải đi trước, soi đường và thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Con người là trung tâm và hệ giá trị quốc gia
Xuyên suốt Nghị quyết là triết lý phát triển lấy con người làm trung tâm. Đến năm 2045, nhiệm vụ cốt lõi là xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ và năng lực sáng tạo. Nghị quyết đặc biệt nhấn mạnh vai trò của việc xây dựng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.
Giáo sư Từ Thị Loan cho rằng: “Nghị quyết số 80-NQ/TW đã tạo ra một khung tham chiếu khoa học và chính trị quan trọng để tiếp tục làm sâu sắc nội hàm hệ giá trị quốc gia. Những giá trị cốt lõi như ‘hòa bình, thống nhất, độc lập, hạnh phúc’ được đặt trong mối quan hệ biện chứng với các mục tiêu ‘dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh’.”
Góc nhìn từ các chuyên gia và lãnh đạo
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn nhận định, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã xác lập một hệ trục phát triển mới, trong đó văn hóa và con người trở thành trụ cột, động lực và hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững. Ông cho rằng những con số trong Nghị quyết không chỉ để “đặt mục tiêu”, mà nhằm định hình một triết lý phát triển: Việt Nam không chỉ mạnh về kinh tế mà còn phải mạnh về văn hóa.
Tổng Bí thư Tô Lâm, trong phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập ngành văn hóa, thể thao và du lịch, đã khẳng định: “80 năm - một chặng đường đầy cảm xúc, đã thể hiện những khát vọng vươn lên của một dân tộc luôn biết lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần, làm sức mạnh nội sinh, làm ngọn đuốc soi đường cho mọi thắng lợi.”
Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh, tư tưởng chỉ đạo đó là điểm tựa lý luận và thực tiễn quan trọng để Nghị quyết số 80-NQ/TW ra đời, đánh dấu bước chuyển từ nhận thức chiến lược về văn hóa sang yêu cầu hành động cụ thể.
Đột phá trong triển khai và thực thi
Nghị quyết được đánh giá có tính cụ thể, khả thi và hướng mạnh về cơ sở. Soạn giả, nhà báo Mai Văn Lạng cho rằng, lần đầu tiên một nghị quyết về văn hóa được thiết kế để người làm văn hóa, văn nghệ sĩ và cộng đồng cơ sở có thể dễ dàng tiếp cận và triển khai. Chủ trương phân cấp, phân quyền mạnh mẽ trong quản lý văn hóa cũng được thể hiện rõ, trao quyền chủ động hơn cho chính quyền địa phương.
Nghệ sĩ Tống Toàn Thắng nhận định, Nghị quyết tạo động lực thúc đẩy sáng tạo và đòi hỏi các cơ quan, đơn vị phải có sản phẩm cụ thể để lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam.
Kế hoạch hành động năm 2026
Bước sang năm 2026, năm đầu tiên triển khai Nghị quyết, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng xác định phương châm “Nhận thức đúng để hành động đẹp”. Bộ sẽ tập trung vào 3 nhóm đột phá chính:
- Đột phá về thể chế và tiêu chí: Triển khai Bộ tiêu chí quốc gia về phát triển văn hóa toàn diện các cấp giai đoạn 2025-2030.
- Đột phá về con người ở cơ sở: Củng cố đội ngũ công chức làm văn hóa cấp xã.
- Đột phá về mô hình “Đi lên từ di sản”: Khuyến khích các địa phương phát triển theo hướng bảo tồn gắn liền với sinh kế.
Bộ trưởng khẳng định: “Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm, để ‘di sản trở thành tài sản, sản phẩm hàng hóa đặc biệt’ mang lại giá trị thiết thực cho phát triển kinh tế-xã hội.”
Kết luận: Từ tầm nhìn đến hành động
Phó Giáo sư Bùi Hoài Sơn nhận định: “Nghị quyết số 80-NQ/TW chính là một tuyên ngôn phát triển: Đi nhanh nhưng phải đi đúng, đi xa nhưng phải giữ được mình, đi tới tương lai nhưng không rời bỏ cội nguồn.” Khi tầm nhìn đến năm 2045 được chuyển hóa thành những hành động cụ thể, đồng bộ và bền bỉ, văn hóa Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành sức mạnh nội sinh, nâng cao tầm vóc dân tộc và khẳng định vững chắc vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.
