Cảnh báo corticoid: Bệnh nhân suy tuyến thượng thận cấp vì lạm dụng thuốc gia truyền
Ngày 6/4, PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, đã chia sẻ một trường hợp bệnh nhân nam 50 tuổi nhập viện trong tình trạng huyết áp chỉ còn 80–90mmHg và cơ thể suy kiệt nghiêm trọng. Qua khai thác bệnh sử, các bác sĩ phát hiện bệnh nhân đã sử dụng một loại "thuốc gia truyền" dạng bột để trị ngứa trong thời gian dài. Mỗi lần uống, triệu chứng biến mất rất nhanh, nhưng khi tự ý ngưng thuốc, bệnh nhân đột ngột rơi vào tình trạng nguy kịch.
Biến chứng nguy hiểm từ corticoid
Kết quả xét nghiệm và thăm khám chuyên sâu cho thấy bệnh nhân bị suy tuyến thượng thận cấp do lạm dụng corticoid. Đây là một biến chứng nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong nếu không được xử trí kịp thời. Ê kíp bác sĩ đã tiến hành hồi sức tích cực, truyền dịch và bổ sung hormone để giúp bệnh nhân vượt qua cơn nguy kịch. Trường hợp này chỉ là một ví dụ điển hình trong số nhiều bệnh nhân phải nhập viện vì tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc có chứa corticoid hoặc không tuân thủ chỉ định của bác sĩ.
PGS Quang Nam giải thích rằng corticoid thực chất là hormone do tuyến thượng thận tiết ra, đóng vai trò quan trọng trong điều hòa chuyển hóa và giúp cơ thể chống lại stress. Trong y học, thuốc chứa corticoid được sử dụng rộng rãi để điều trị các bệnh lý viêm và tự miễn như hen phế quản, lupus ban đỏ, bệnh thận hư, bệnh phổi và dị ứng. Khi dùng đúng chỉ định và được kiểm soát chặt chẽ, đây là nhóm thuốc mang lại hiệu quả rất lớn.
Hai mặt của corticoid
Tuy nhiên, corticoid luôn có hai mặt. Nếu lạm dụng hoặc dùng sai cách, đặc biệt là dùng liều cao kéo dài, thuốc có thể gây ra hàng loạt biến chứng nghiêm trọng. Điều đáng lo ngại là nhiều người dân đang tự ý sử dụng corticoid mà không hề biết. Các loại thuốc giảm đau, thuốc trị dị ứng, thuốc bôi ngoài da, thậm chí các sản phẩm gia truyền, thuốc xách tay hoặc được quảng bá trên mạng xã hội có thể chứa hoạt chất này. Điểm chung là chúng đều mang lại hiệu quả nhanh chóng, khiến người dùng dễ lệ thuộc.
Hệ lụy khó cứu vãn
Cơ chế của "cái bẫy" corticoid nằm ở chính tác dụng mạnh của nó. PGS Quang Nam cho biết, thuốc giúp giảm viêm, giảm đau và ức chế miễn dịch, khiến triệu chứng biến mất gần như tức thì. Nhưng khi đưa corticoid từ bên ngoài vào cơ thể trong thời gian dài, tuyến thượng thận sẽ bị ức chế và không còn tự sản xuất hormone. Nếu ngưng thuốc đột ngột, cơ thể không kịp thích nghi, dẫn đến thiếu hụt hormone trầm trọng và gây suy tuyến thượng thận cấp, có thể gây sốc và tử vong rất nhanh.
Không chỉ dừng lại ở đó, việc lạm dụng corticoid còn kéo theo hàng loạt hệ lụy khác. Các dấu hiệu được PGS Quang Nam chỉ ra bao gồm:
- Cơ thể tăng cân nhanh, mặt tròn bất thường, tích mỡ vùng cổ gáy.
- Da mỏng và dễ bầm tím.
- Tăng huyết áp, rối loạn đường huyết, thậm chí dẫn đến đái tháo đường.
- Hệ xương bị ảnh hưởng với nguy cơ loãng xương, gãy xương hoặc hoại tử khớp, đặc biệt là khớp háng.
- Sức đề kháng suy giảm khiến người bệnh dễ mắc các bệnh nhiễm trùng.
- Ở một số trường hợp, corticoid còn gây rối loạn tâm thần và mất ngủ kéo dài.
PGS Quang Nam cảnh báo: "Nguy hiểm ở chỗ nhiều người chỉ thấy cái lợi trước mắt mà không lường được hậu quả lâu dài. Đến khi biến chứng xuất hiện thì việc điều trị rất khó khăn, tốn kém, thậm chí không thể phục hồi hoàn toàn."
Thực trạng đáng lo ngại
Một thực tế khác khiến các bác sĩ hiện nay rất lo ngại là sự lan truyền của thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội. Không ít người tin theo bác sĩ TikTok, bác sĩ Youtube, tự ý mua và sử dụng thuốc được quảng cáo là hiệu quả nhanh, chữa dứt điểm nhưng không biết thành phần của thuốc gồm những gì. Chính tâm lý muốn khỏi bệnh nhanh, ngại đi khám đã khiến nhiều người tự đẩy mình vào rủi ro lớn.
PGS Quang Nam nhấn mạnh rằng người dân cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào cho hiệu quả quá nhanh, nhất là khi không rõ thành phần. Những dấu hiệu như tăng cân bất thường, mặt tròn, da mỏng, dễ bầm, yếu cơ… có thể là hậu quả của việc lạm dụng corticoid. Khi xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, tụt huyết áp, buồn nôn sau khi ngưng thuốc, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Giải pháp và khuyến cáo
Corticoid trên thực tế là loại thuốc điều trị hiệu quả nhiều loại bệnh, nhưng việc sử dụng sai cách có thể biến nó thành "con dao hai lưỡi" nguy hiểm cho chính bệnh nhân. Để mang lại hiệu quả điều trị tối ưu và tránh nguy hiểm có thể xảy ra, cộng đồng cần tuân thủ nguyên tắc: mọi loại thuốc chứa corticoid phải được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ, với liều lượng và thời gian cụ thể. Tuyệt đối không tự ý mua, tự ý dùng hoặc ngưng thuốc đột ngột.
PGS.TS.BS Trần Quang Nam cho biết, nhiều quốc gia hiện nay đã kiểm soát corticoid hiệu quả nhờ áp dụng cơ chế quản lý chặt chẽ. Theo đó, các nhà thuốc chỉ được phép bán thuốc chứa corticoid khi có đơn từ bác sĩ, hạn chế tối đa tình trạng mua bán tự do. Ông kỳ vọng Việt Nam sớm hoàn thiện các quy định tương tự để siết chặt quản lý thuốc kê đơn, bảo vệ sức khỏe và sự an toàn trong điều trị cho người bệnh.
