Bác sĩ Trương Hữu Khanh cảnh báo: EV71 gây bệnh tay chân miệng nặng, 'ca nào đáng ca đó'
Trong bối cảnh dịch bệnh tay chân miệng đang diễn biến phức tạp, bác sĩ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh tại Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), đã đưa ra cảnh báo quan trọng về chủng virus EV71. Ông nhấn mạnh rằng EV71 không phải là một biến thể mới, nhưng lại là tác nhân chính đứng sau nhiều ca bệnh nặng, với đặc điểm "ca nào đáng ca đó" khi nhập viện.
Số liệu đáng báo động và sự trở lại của EV71
Theo thống kê, hơn 17.000 ca tay chân miệng đã được ghi nhận tại khu vực phía Nam chỉ trong 12 tuần đầu năm 2026, trong đó đã có nhiều trẻ em không qua khỏi. Đáng chú ý, chủng Enterovirus A71 (EV71) tiếp tục xuất hiện trong không ít ca bệnh nặng, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gia tăng các trường hợp diễn tiến nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
Bộ Y tế đã phát đi công văn hỏa tốc, yêu cầu các bệnh viện và địa phương tăng cường công tác điều trị, phòng chống dịch, đồng thời siết chặt theo dõi các ca bệnh có dấu hiệu nguy cơ. Sự xuất hiện của EV71 một lần nữa trở thành tâm điểm khi liên tiếp được ghi nhận ở các trường hợp diễn tiến nhanh, tiếp tục là mối lo trong công tác điều trị và kiểm soát dịch.
EV71: Tác nhân nguy hiểm với chu kỳ khó lường
Bác sĩ Trương Hữu Khanh cho biết, EV71 không phải là một cái tên mới trong y văn, mà đã được ghi nhận từ nhiều thập kỷ trước. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, virus này lần đầu được phân lập vào năm 1969 từ một ca viêm não tại California (Mỹ), và có thể đã âm thầm lưu hành từ đầu những năm 1960. Kể từ đó, EV71 nhiều lần gây ra các đợt bùng phát lớn trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt tại khu vực châu Á.
Dưới góc độ dịch tễ, bác sĩ Khanh nhận định EV71 có xu hướng "quay lại" theo chu kỳ, nhưng chu kỳ này không đều đặn. Có khi chỉ sau 2-3 năm, virus đã tái xuất, nhưng cũng có giai đoạn kéo dài đến 5 năm hoặc hơn. Sự khó lường của EV71 khiến việc dự báo dịch gặp nhiều thách thức.
Bệnh tay chân miệng cũng có xu hướng tăng theo mùa, với đỉnh dịch thường rơi vào giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, cao hơn so với đợt từ tháng 3 đến tháng 5. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm nằm ở tính chất của từng ca bệnh. Ở thời điểm hiện tại, EV71 vẫn được xem là tác nhân chính đứng sau các ca bệnh nặng. "Đợt này chưa nhập viện ồ ạt, nhưng nhập ca nào đều đáng ca đó", bác sĩ Khanh nhấn mạnh.
Khoảng trống miễn dịch và nguy cơ biến chứng
Một điểm đáng chú ý khác là "khoảng trống miễn dịch" trong cộng đồng. Theo bác sĩ Khanh, nhóm trẻ sinh sau đợt dịch năm 2023 hoặc chưa từng mắc tay chân miệng là đối tượng cần được theo dõi sát hơn, do chưa có miễn dịch tự nhiên với EV71. Khi virus quay trở lại, nhóm này dễ trở thành "điểm rơi" của các ca bệnh nặng.
Trên thực tế, bệnh cảnh ban đầu do EV71 gây ra không khác biệt đáng kể so với các chủng tay chân miệng khác. Trẻ vẫn có thể khởi phát bằng những biểu hiện quen thuộc như sốt, nổi ban ở tay chân, loét miệng, quấy khóc hoặc biếng ăn. Tuy nhiên, điều khiến giới chuyên môn đặc biệt lưu tâm lại nằm ở nguy cơ biến chứng, đặc biệt liên quan đến thần kinh và tim mạch.
Các nghiên cứu đăng tải trên Science Alert cho thấy EV71 có khả năng tác động trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương thông qua việc kích hoạt phản ứng viêm mạnh. Tình trạng viêm có thể xuất hiện ở nhiều vị trí như vỏ não, thân não và tủy sống, dẫn đến các biến chứng nặng như viêm não, viêm màng não hoặc viêm não thân não, khiến diễn tiến bệnh trở nên khó lường.
Vaccine EV71: Tín hiệu tích cực trong phòng ngừa
Trong bối cảnh EV71 vẫn là tác nhân chính đứng sau nhiều ca tay chân miệng nặng, sự xuất hiện của vaccine phòng bệnh được xem là một bước tiến đáng chú ý trong dự phòng. Giữa tháng 3/2026, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã cấp phép lưu hành thêm một số vaccine mới, trong đó có vaccine Envacgen phòng EV71. Đây là vaccine dạng tiêm bắp, được đóng sẵn trong ống tiêm, thuận tiện cho sử dụng.
Theo dữ liệu từ nhà sản xuất Medigen Vaccine Biologics (Đài Loan, Trung Quốc), vaccine cho thấy khả năng sinh miễn dịch cao. Sau hai liều tiêm, tỷ lệ trẻ đạt mức kháng thể bảo vệ sau 28 ngày lên tới 99,5%, và sau 6 tháng vẫn duy trì ở mức 97,9%. Bác sĩ Trương Hữu Khanh nhận định, việc vaccine EV71 được cấp phép là tín hiệu tích cực trong bối cảnh tay chân miệng vẫn diễn biến phức tạp ở trẻ nhỏ.
Khi được triển khai rộng rãi, vaccine không chỉ giúp giảm số ca mắc mà quan trọng hơn là hạn chế các trường hợp diễn tiến nặng, yếu tố then chốt trong kiểm soát dịch. Một điểm được bác sĩ Khanh lưu ý khác là trẻ từng mắc EV71 vẫn có thể tái nhiễm, do miễn dịch sau mắc bệnh không bảo vệ hoàn toàn, đặc biệt khi nhiều chủng virus tay chân miệng cùng lưu hành và có thể lây chéo. Vì vậy, từ góc độ lâm sàng, việc phòng ngừa vẫn là yếu tố then chốt ngay cả khi đã từng mắc bệnh trước đó.
